zwiedzajmy.pl Polska  
WYSZUKAJ W SERWISIE

strona główna
małopolskie
Andrychów
Bochnia
Brzesko
Czarny Dunajec
Gmina Czorsztyn
Kalwaria Zebrzydowska
Kraków
Krynica-Zdrój
Limanowa
Nowy Sącz
Nowy Targ
Olkusz
Oświęcim
Powiat Krakowski
Powiat Myślenicki
Rabka-Zdrój
Sucha Beskidzka
Szczawnica
Wadowice
Wieliczka
Kraków

    KRÓTKI OPIS     ZABYTKI I MUZEA    INNE ATRAKCJE     NA WYCIECZKI     PRZYDATNE INFO    

 

KRÓTKI OPIS

Nie jest łatwo wytłumaczyć wyjątkowość Krakowa tym, którzy jeszcze nie widzieli tego miasta. Ta wyjątkowość wiąże się przede wszystkim z niepowtarzalnym w skali całego kraju dziedzictwem kulturowym ucieleśnionym w jego murach. Tutaj w roku 1000 założono biskupstwo kościoła rzymsko-katolickiego. Tutaj na Wzgórzu Wawelskim wybudowano rezydencję polskich królów, a zarazem miejsce ich koronacji i nekropolię, bowiem od XI do XVII wieku był Kraków stolicą Polski. Tutaj w 1364 roku powołano do życia Akademię Krakowską, pierwszą polską uczelnię (dziś - Uniwersytet Jagielloński).

Korzystając ze swego geograficznego położenia, Kraków pragnie być miejscem, w którym spotykają się różne kultury i narody. Pretenduje skutecznie do miana środkowoeuropejskiej metropolii, miasta kultury, sztuki i nauki. W Krakowie ma swoją siedzibę 17 wyższych uczelni. Tutaj mieszka wielu wybitnych przedstawicieli świata polskiej kultury. Długa jest także lista krakowskich imprez festiwalowych. Ich kulminację przyniósł rok 2000, w którym Kraków godnie pełnił nadaną mu przez Radę Ministrów Krajów Unii Europejskiej funkcję Miasta Europejskiej Kultury.

Kraków leży na południu Polski nad rzeką Wisłą, w kotlinie, u stóp północnego skraju Pogórza Karpackiego, na wysokości 219 m n.p.m. W odległości 300 km na północ od Krakowa leży Warszawa, stolica Polski, zaś 100 km na południe, w Tatrach, przebiega południowa granica kraju. Miasto zajmuje powierzchnię 327 km2, co stanowi 0,1% powierzchni kraju. Rzeźba terenu i jego geomorfologiczna konstrukcja jest zarówno w Krakowie, jak i jego okolicy bardzo urozmaicona. Występują tutaj w wielu miejscach malownicze formy krasowe powstałe z wapiennych skał jurajskich. Urodzajne glinki lessowe znajdują się na północnym wschodzie. Na południu, za Wisłą, wyróżniają się pofałdowane obszary piaskowcowo ilaste, a na południowym wschodzie zalegają bogate pokłady soli.

do góry

ZABYTKI I MUZEA

Wieża Mariacka

- zwana również Wieżą Straży, Budzielną, Alarmową lub Hejnalicą - jest jedyną na świecie, z której od przeszło sześciuset lat przez całą dobę co godzina trębacz gra hejnał na cztery strony świata. By zobaczyć i usłyszeć te cuda trzeba wspiąć się po 239 schodkach na wysokość 54 metrów. Trębacz mariacki potrzebuje na to dwie i pół minuty. My nie musimy się tak spieszyć. Najważniejsze, że tam na górze czekają na nas zawsze serdeczni strażacy hejnaliści - ostatni czarodzieje Krakowa... Z wież i bram Krakowa trąbiono "od zawsze", obwieszczając początek i koniec dnia. Za murami czekali na poranne otwarcie bram wędrowcy, których noc pod Krakowem zastała. Jak brzmiały te pierwsze, grane z wież obronnych miasta i królewskiego zamku na Wawelu melodie? Tego nie dowiemy się już chyba nigdy. Wiadomo tylko, że gdy pod koniec XIV wieku w Krakowie zaroiło się od Madziarów (na tron miała przecież wstąpić przyszła żona Jagiełły, Jadwiga) - w którejś z beczek z pysznym, węgierskim winem przyjechał do nas znad Dunaju "hajnal". Przyjechał i został na niebie nad Krakowem na zawsze. Pierwsi grali go najprawdopodobniej Węgrzy, potem - gdy zmieniła się stróża na Wawelu i Wieży Mariackiej - również Polacy.

Wyższa wieża Bazyliki Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny kłuje niebo nad Krakowem już od przeszło sześciuset lat. Liczy sobie 81 m, jest zwieńczona późnogotyckim hełmem i złocistą koroną, zaś w maleńkiej izdebce 54 m nad płytą Rynku Głównego mieści się Najwyższe Stanowisko w Rzeczypospolitej. Najwyższe - czyli najważniejsze. Tak!! Bo widać z niego - jak chce tradycja - wszystkie polskie ziemie: na południu białe szczyty Tatr, na zachodzie kominy Śląska, na wschodzie wieże kościołów Lwowa, na północy - ta ciemna, granatowa linia - tak, tak, to Bałtyk.

 

PLAC ŚW. MARII MAGDALENY

Położony między ulicą Grodzką a Kanoniczą, naprzeciwko kościoła śś. Piotra i Pawła. W XI i XII w. funkcjonował tu zapewne plac targowy osady Okół. W połowie XIII w. wzniesiono tutaj późnoromański kościół św. Marii Magdaleny, przebudowany na początku XV w. w stylu gotyckim i przekazany Akademii Krakowskiej. Kościół związany był z przyległym budynkiem Collegium Juridicum (ul. Grodzka 53-55). Między budowlami znajdowała się gotycka kamienica, stojąca frontem do ul. Grodzkiej, użytkowana przez wykładowców prawa, wyburzona w 1945 r. Z końcem XVIII w. kościół był opuszczony, a ostatecznie rozebrano go w 1811 r. Powstała pusta przestrzeń zwana od połowy XIX w. placem św. Marii Magdaleny, w 1952 r. przemianowana na plac Wita Stwosza; w 1990 r. przywrócono pierwotną nazwę. W 1997 r. zakończono porządkowanie nawierzchni placu; uwidoczniono zarys wyburzonego kościoła, w miejscu dawnej studni wykonano kamienną fontannę. Pierzeja wschodnia placu otwiera się na kościoły śś. Piotra i Pawła oraz św. Andrzeja. Ostatnio, w maju 2001 r. postawiono tu pomnik wybitnego kaznodziei księdza Piotra Skargi.

 

PLAC WSZYSTKICH ŚWIĘTYCH

Położony między kościołem Franciszkanów a ulicą Grodzką. Wraz z placem Dominikańskim należał do przedlokacyjnej osady targowej. Do 1838 r. stał tutaj (gdzie obecnie skwer i pomnik Mikołaja Zyblikiewicza) kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych. Gotycka budowla, dwunawowa, z wieżą przy prezbiterium, powstała w 1 połowie XIII w. W miejscu wyburzonego kościoła stoi od 1887 r. (z przerwą w latach 1953 - 1985) pomnik prezydenta Mikołaja Zyblikiewicza, dzieło Walerego Gadomskiego. Przy placu wznosi się monumentalny pałac Wielopolskich, obecnie siedziba Urzędu Miasta Krakowa. Powstał w latach 1535 - 1560; przebudowany w latach 1907 - 1912 pod kierunkiem architekta Jana Rzymkowskiego w stylu historycznego modernizmu. Przed kościołem Franciszkanów widzimy rzeźbę wybitnego prezydenta Krakowa Józefa Dietla, wykonaną według projektu Xawerego Dunikowskiego, odsłoniętą w 1938 r. Jest to jedno z najwybitniejszych dzieł sztuki pomnikowej w Krakowie. Ostateczny kształt uzyskał plac na początku XX w., kiedy to wyburzono dwie kamienice u wylotu ul. Grodzkiej.

 

PLAC SZCZEPAŃSKI

Kwadratowy plac położony między ulicami Szczepańską a św. Tomasza oraz Plantami. Powstał na początku XIX w., po wyburzeniu kilku budowli: kościoła św. Szczepana (XIII w.), kaplicy śś. Macieja i Mateusza (XV w.), zespołu klasztoru i kolegium Jezuitów (XVI w.). W 1811 r. nazwany placem Gwardii Narodowej, gdyż tutaj odbywały się jej ćwiczenia, co upamiętnia tablica na elewacji kamienicy Szołayskich. Budynek ten (nr 9) powstał w latach 1815 - 1818 podczas regulacji wschodniej pierzei placu, częściowo na terenie dawnego przykościelnego cmentarza. Od 1947 r. znajdowała się tutaj galeria malarstwa i rzeźby Muzeum Narodowego w Krakowie (obecnie budynek w remoncie).
Od początku istnienia był to przede wszystkim plac targowy (funkcjonował jeszcze w latach 50. XX w.); stały kramy, jatki rzeźnicze, kuchnie polowe. Plac Szczepański - obecna nazwa używana była powszechnie już w XIX w.- otaczają w większości secesyjne kamienice, wzniesione w miejscu wyburzonych gotyckich i renesansowych domów. Ozdobą placu jest Pałac Sztuki wzniesiony w latach 1898 - 1901 według projektu Franciszka Mączyńskiego jako siedziba Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. Budynek ten znakomitym przykładem integracji architektury, rzeźby i dekoracji, łącząc cechy secesji, modernizmu i symbolizmu. Obecnie plac zajmuje parking samochodowy.

 

Ulice Starego Miasta

W XIV wieku Kraków miał 42 nazwane ulice. Najwcześniej wymienia się w dokumentach: Grodzką, Wiślną, Floriańską, Bracką, Sławkowską. Nazwy ulic aż do początku XIX wieku wymyślali spontanicznie mieszkańcy miasta, kierując się głównie topografią i tradycją.

Bracka - Dzięki piosence Grzegorza Turnaua cała Polska wie już, że jest taka ulica w Krakowie. Krótka, brukowana, odchodzi od Rynku Głównego (między Wiślną a Grodzką) w kierunku ul. Franciszkańskiej.

Floriańska - Jedna z najbardziej znanych ulic miasta. Wiedzie od Pijarskiej (w sąsiedztwie Plant) do Rynku Głównego. To początek tzw. Drogi Królewskiej (Floriańska - Rynek Główny - Grodzka - Wawel).

Grodzka - Grodzka jest jedyną ulicą, która zaburza regularną siatkę średniowiecznego założenia miejskiego.

Jagiellońska - Łączy krótką uliczkę Olszewskiego w sąsiedztwie Plant z pl. Szczepańskim. Przebiega przez samo serce dawnej dzielnicy uniwersyteckiej.

Kanonicza - Dla wielu najpiękniejsza uliczka Starego Miasta. Przebiega równolegle do Grodzkiej, łącząc ul. Senacką z Podzamczem.

Mikołajska - Biegnie z Rynku Głównego do ul. Westerplatte, ku dawnemu przedmieściu Krakowa - Wesołej. Tuż przy Plantach położony jest klasztor Dominikanek na Gródku z kościołem matki Boskiej Śnieżnej.

Sienna - Odchodzi od Rynku Głównego w kierunku ul. Starowiślnej. Ciekawszy, brukowany odcinek przebiega obok Małego Rynku do ul. św. Krzyża.

Sławkowska - Wiedzie z Rynku Głównego w kierunku ul. Długiej, przebiegając wzdłuż pradawnego szlaku śląskiego. Na rogu ul. św. Marka uwagę przykuwa przysadzista, ceglana bryła kościoła św. Marka.

Stolarska - Krótka uliczka, łącząca Mały Rynek i ul. Sienną z pl. Dominikańskim i ul. Dominikańską. Od dawna jest to królestwo konsulatów generalnych - mieszczą się tutaj placówki dyplomatyczne Niemiec, Francji i Stanów Zjednoczonych.

Szewska - Łączy Rynek Główny ze skrzyżowaniem ulic: Podwale, Dunajewskiego i Karmelickiej. Zanim zburzono mury miejskie i wytyczono Planty wznosiła się tutaj baszta z bramą.

Szpitalna - Równoległa do Floriańskiej, łączy Mały Rynek i ul. Mikołajską z pl. św. Ducha i ul. Basztową. Największa budowla, która rzuca się w oczy podczas przechadzki Szpitalną to Teatr im. Juliusza Słowackiego

św. Anny - Łączy Rynek Główny z ul. Podwale. Krzyżując się z ul. Jagiellońską, przebiega przez obszar dawnej dzielnicy uniwersyteckiej. Warto zwrócić uwagę na XVII-wieczne Collegium Nowodworskiego oraz wspaniały, barokowy kościół św. Anny (uniwersytecki),

św. Jana - Równoległa do Floriańskiej, łączy Rynek Główny z ul. Pijarską. Narzucający się kierunek zwiedzania prowadzi od Rynku w kierunku zamykającej ulicę wybitnej fasady późnobarokowego kościoła Pijarów.

Wiślna - Przejdziemy nią z Rynku Głównego do ul. Olszewskiego, na Planty (fontanna) i dalej na ul. Franciszkańskiej. Na niedługiej Wiślnej znajdziemy i sklepy, i cenne obiekty zabytkowa.

 

BARBAKAN

Do najcenniejszych zabytków Krakowa należy Barbakan, zwany też Rondlem, jedno z nielicznych zachowanych w Europie wybitnych dzieł architektury obronnej tego typu. Położony między ul. Basztową a bramą Floriańską. Wzniesiony w stylu gotyckim w latach 1498-1499, w związku z zagrożeniem tureckim, przy pomocy finansowej króla Jana Olbrachta. Połączony był tak zwaną szyją - budowlą mostową - z bramą Floriańską, otoczony głęboką fosą wodną z systemem mostów i śluz. Zbudowany na rzucie 6/10 koła, z 3 kondygnacjami strzelnic, zwieńczony galerią, nad którą umieszczono 7 wieżyczek. Budowla posiada dwie bramy, od Kleparza i od strony murów floriańskich. Ta ostatnia została uformowana w latach 1839-1842 (po wyburzeniu szyi) przez architekta Karola Kremera, w miejscu gotyckiej wieży z 1422 r. Przed bramą zachodnią (od Kleparza) znajdował się most zwodzony, nad 26 - metrowej szerokości fosą, wsparty na czterech kamienno-ceglanych filarach. Barbakan jest otwarty dla zwiedzających od maja do października w godz. 10.30 - 18.00

 

BRAMA FLORIAŃSKA

Główna brama miejska, powstała w końcu XIII w.; zamyka ulicę Floriańską od północy. W końcu XV w. wzniesiono ceglaną kondygnację z machikułami na kamiennych kroksztynach i połączono bramę z Barbakanem szyją (wyburzoną w 1 połowie XIX w.). Od tego czasu stała się reprezentacyjną bramą do miasta na Drodze Królewskiej, prowadzącej na Wawel. Barokowy dach bramy ufundował w 1660 r. rajca Jan Zaleski. W przejeździe znajduje się ołtarzyk Matki Boskiej Piaskowej przeniesiony z szyi łączącej bramę z Barbakanem. Balkonik na pierwszym piętrze i podcienie z boku bramy wykonano w 1840 r. według projektu Karola Kremera. Neogotycka ażurowa barierka przy balkoniku pochodzi z 1845 r. Na piętrze Władysław Czartoryski wzniósł w latach 1885-1886 kaplicę, według projektu Wandalina Beringera. Na elewacji bramy, od strony Kleparza, znajduje się płaskorzeźba orła piastowskiego, odkuta przez rzeźbiarza Zygmunta Langmana, według projektu Jana Matejki; od strony ulicy Floriańskiej - rokokowa XVIII-wieczna płaskorzeźba św. Floriana. Do bramy przylegają fragmenty średniowiecznych murów obronnych.

 

ARSENAŁ MIEJSKI

Położony przy ul. Pijarskiej, wzniesiony w latach 1565-1566 pod kierunkiem budowniczego Gabriela Słońskiego, zwanego Słoninka; przystawiony do murów obronnych. W zbrojowni składowano strzelby, działa i proch. W 1626 r. otrzymała nowe sklepienie i łamany dach krakowski. Budynek pierwotnie parterowy nadbudowano w latach 1860-1861, według projektu architekta Antoniego Stacherskiego. W latach 70.XIX w. przebudowany w stylu neogotyckim przez Maurycego Ouradou na tak zwany Zakład Naukowy Książąt Czartoryskich. W 1874 r. w budynku umieszczono Bibliotekę Czartoryskich. W 1961 r. zbiory przeniesiono do nowego gmachu przy ul. św. Marka 17, a w dawnym Arsenale otwarto wystawę części zbiorów Muzeum Czartoryskich.

 

BASZTA PASAMONIKÓW

Zbudowana z cegły w XV w., połączona gankiem straży z bramą Floriańską. Półokrągła, ceglana, wzniesiona na kwadratowej podstawie z wapienia łamanego, zwieńczona hurdycją na konsolach; dostosowana do kusz i hakownic; ozdobiona glazurowaną cegłą; posiada nieliczne otwory strzelnicze.

 

BASZTA STOLARSKA

Wzniesiona w XV w., stoi na wschód od Arsenału Miejskiego; półokrągła, czterokondygnacyjna, na kwadratowej podstawie z wapienia; zwieńczona gankiem na kamiennych konsolach i wysmukłym dachem stożkowym. Strzelnice, mające kształt krzyża, dostosowano do użycia kusz i hakownic.

 

BASZTA CIESIELSKA

Zbudowana w XIV w., gruntownie przebudowana w XV w., osłaniająca od zachodu Arsenał i kościół Pijarów. Wzniesiona na wysokiej kwadratowej podstawie z wapienia łamanego, sześcioboczna, nakryta piramidalnym dachem. Posiada kwadratowe i prostokątne strzelnice. Stanowiła wraz z wyburzoną w 1 połowie XIX w. basztą Mieczników silny zespół obronny wspierający bramę Sławkowską.

 

TWIERDZA KRAKÓW

Najbardziej znanym przykładem poaustryjackiego budownictwa obronnego w Krakowie jest fort pod kopcem Kościuszki. Zachowane w mieście i najbliższych okolicach dzieła XIX- i XX-wiecznej architektury obronnej stanowią niespotykaną gdzie indziej w Polsce atrakcję turystyczną. Po zajęciu miasta przez Austriaków i uznaniu za jeden z głównych punktów obronnych około połowy XIX wieku rozpoczęto rozbudowę umocnień. Rozwój Twierdzy Kraków można podzielić na okres systemu poligonalnego i fortowego (1815-1885) oraz systemu rozproszonego (1885-1914). W 1855 r. ukończono budowę pierścienia fortyfikacji szkieletowej z niezabudowanymi międzypolami i śródszańcem w postaci cytadeli na Wawelu. Na kierunkach przewidywanego ataku wzniesiono wysunięte (do 4 km) forty. Kilkanaście lat później Twierdza Kraków miała postać sześcioboku opartego o Wisłę ze śródszańcem na Wawelu, zamkniętego od południa fortem na Krzemionkach. Wojna francusko-pruska (1870) zapoczątkowała następne zmiany w budownictwie obronnym; narodził się system fortowy ześrodkowany, przenoszący linię obrony na pierścień fortów artyleryjskich. Nieco później w Krakowie rozpoczęto budowę twierdzy pierścieniowej. Forty tego okresu to m.in.: Krzesławice (nr 49) i Węgrzce (nr 47). Na niektórych pojawiły się wieże pancerne, np. wielka kopuła Grusona z działami 120 mm, umieszczona w forcie Skała (nr 38). Dalsze zmiany przyniosło wynalezienie pocisku o działaniu minowym. Powszechnie zaczęto używać betonu zbrojonego.
Początek XX wieku to okres ostatnich zmian w Twierdzy Kraków. Obowiązywał wówczas system fortyfikacji rozproszonej, czyli niedużych zespołów rozrzuconych schronów, baterii, tradytorów. Mimo zastoju w austriackiej myśli technicznej w Krakowie wzniesiono wówczas jeden nowy fort (Bielany) oraz zmodernizowano kilka innych, np. Tonie (nr 44), gdzie zastosowano wysuwane wieże pancerne.

 

Zamek Królewski na Wawelu

1. PAŁAC KRÓLEWSKI a. WIEŻA JORDANKA, b. WIEŻA DUŃSKA, c. KURZA STOPKA, d. WIEŻA ZYGMUNTA III, e. WIEŻA SOBIESKIEGO;

Najstarsza siedziba władcy powstała na Wawelu w 1 połowie XI w., za panowania Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Przedromański zespół rezydencji książęcej znajdował się w najwyższej, północno-wschodniej części wzgórza. W jego skład wchodziły m.in.: budynek mieszkalny, aula pałacowa, budowla z korytarzem ( piwnica) oraz rotunda śś. Feliksa i Adaukta, najlepiej zachowany obiekt architektury przedromańskiej w Małopolsce.

W 2 połowie XI w. powstał główny budynek romańskiego zespołu pałacowego - dwukondygnacyjna tzw. sala o 24 słupach. Relikty tego obiektu odkryto pod północnym skrzydłem obecnego pałacu. Główną świątynią pałacową w XI i XII w. była bazylika romańska tzw. św. Gereona (św. Marii Egipcjanki) odsłonięta pod zachodnim skrzydłem pałacu i dziedzińcem tzw. Batorego. Obecnie trwają tu prace nad urządzeniem rezerwatu architektonicznego. Kościół św. Marii Egipcjanki był trzynawową budowlą z transeptem, kryptą wschodnią i dwiema wieżami od zachodu; funkcjonował do końca XIII w.

W XIV w. przekształcono romański zespół pałacowy w gotycką rezydencję. Na miejscu "sali o 24 słupach" powstał nowy budynek, zapewne o trzech kondygnacjach. Równocześnie otaczano zabudowania zamku górnego murami obronnymi. Z tego czasu zachowała się brama wjazdowa na dziedziniec pałacu (później przebudowywana). Za panowania Kazimierza Wielkiego (1333-1370) rozbudowano część rezydencjonalną zamku, przekształcając starsze i dodając nowe budynki, m.in. wzniesiono skrzydło reprezentacyjno-mieszkalne z arkadowym krużgankiem.

Z końcem XIV w., za panowania Władysława Jagiełły, wielką akcją budowlaną objęto narożnik północno-wschodni pałacu. Powstała tutaj nowa wieża mieszkalna z zewnętrzną dekoracją maswerkową (tzw. wieża Duńska). Wewnątrz, w jednej z sal parteru, zachowało się sklepienie żebrowe ze zwornikami przedstawiającymi herb Jagiellonów i Andegawenów (tzw. sala Jadwigi i Jagiełły). Ostateczny kształt przybrał ganek na arkadach prowadzący dawniej do domniemanej "wieży wodnej". Ten wykusz ozdobiono, zrekonstruowanymi ostatnio, herbami: Jagiellońskim, Orłem i Pogonią. Budowla, od XVII w., jest nazywana popularnie Kurzą Stopką.
 
Obecny kształt pałacu ustaliła wielka przebudowa, podjęta w latach 1506-1534 za panowania króla Zygmunta Starego. Całością prac kierował rzeźbiarz i architekt królewski Franciszek Florentczyk. Roboty murarskie wykonano pod nadzorem mistrza Eberharda z Koblencji i Benedykta. Zachodnie i północne skrzydło wzniesiono w oparciu o budynki gotyckie; wschodnie skrzydło powstało na nowych fundamentach. Od strony południowej zbudowano mur (kurtyna) również z krużgankami, zamykający renesansowy dziedziniec. Grupa kamieniarzy kierowana przez Bartłomieja Berrecciego wykonała i zamontowała renesansowy detal we wszystkich częściach pałacu. Część obramień okiennych i portali posiadało jeszcze cechy gotycko-renesansowe. Podczas przebudowy rezydencji uległy likwidacji dawne kaplice pałacowe - św. Marii Egipcjanki i rotunda śś. Feliksa i Adaukta.

Po pożarze w 1595 r. Zygmunt III Waza odnowił i rozbudował skrzydło północne pod kierunkiem Jana Trevano, przy współpracy m.in. Ambrożego Meazziego i Jana Chrzciciela Petriniego. Na początku XVII w. powstała przy narożniku północno-wschodnim wieża, nakryta barokowym hełmem. Podobną wieżę mieszkalną, tzw. Sobieskiego, dobudowano później do północno-zachodniego naroża pałacu. Wnętrza otrzymały wystrój architektoniczno-rzeźbiarski w stylu wczesnego baroku rzymskiego. Zwracały uwagę ramowe stropy i plafony wykonane przez weneckiego malarza Tomasza Dolabellę. W latach 1655-57 pałac został obrabowany przez Szwedów. Ponownie opanowali Szwedzi zamek w 1702 urządzając tutaj szpital i koszary. Wówczas to miał miejsce największy pożar pałacu. Od tego czasu, mimo podejmowanych zabiegów konserwatorskich, nie odzyskał w XVIII i XIX w. dawnej świetności. W latach 1804 - 1807 zaadoptowano pałac na koszary dla wojsk austriackich, m.in. zamurowano arkady w krużgankach. Przeprowadzone w latach 1854-1856 prace konserwatorskie nadały mu kształt neogotycki.

W latach 1905-1911, po opuszczeniu Wawelu przez wojsko, rozpoczęła się gruntowna restauracja rezydencji, pod kierunkiem architektów: Zygmunta Hendla (1905-1914), Ignacego Sowińskiego (1914-1916), Adolfa Szyszko-Bohusza (1916-1939,1945-1947) i Alfreda Majewskiego (1951-1983). W okresie międzywojennym w pałacu znajdowała się rezydencja Prezydenta Rzeczypospolitej i muzeum wnętrz historycznych. W latach 1940-1943 był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Obecnie gospodarzem pałacu jest muzeum Zamek Królewski na Wawelu-Państwowe Zbiory Sztuki.

Wejście na dziedziniec pałacu prowadzi przez budynek bramy, przebudowany w stylu renesansowym przez Bartłomieja Berrecciego. Na jego elewacji widnieje kamienny Orzeł Piastowski z datą 1370, pochodzący z zamku Kazimierza Wielkiego w Łobzowie. W sieni znajdują się tarcze z herbami Polski, Litwy i Sforzów dłuta Berrecciego, wykonane w 1534 r. Podłucza dwóch arkad w sieni zdobią rozety, dzieło Franciszka Florentczyka (1507) i Berrecciego (1525). Klasycystyczne zwieńczenie fasady pochodzi z końca XVIII w.
 
Niezwykłe wrażenie wywiera arkadowy dziedziniec z krużgankami, które opinają trzy skrzydła mieszkalne i ścianę kurtynową od południa. Na drugim piętrze zachodniego skrzydła widnieje wykusz, reprezentujący czyste formy florenckiego renesansu - dzieło Franciszka Florentczyka z lat 1504-1507. Ozdobna oprawa wykusza, dekoracja arabeskowo - kandelabrowa i trzy polichromowane herby, są najstarszym przykładem włoskiej ornamentyki renesansowej w polskiej architekturze. Skrzydło wschodnie i południowe obiega pod dachem malowany fryz z popiersiami cesarzy i cesarzowych, dzieło Dionizego Stuby z lat 1535-1536. Fryz ten zdobił pierwotnie wszystkie ściany pałacu od strony dziedzińca.

Obecnie pałacowe wnętrza zajmuje pięć ekspozycji prezentujących zbiory muzealne Zamku Królewskiego na Wawelu: "Komnaty królewskie", "Apartamenty prywatne", "Wschód w zbiorach wawelskich", "Skarbiec Koronny", "Zbrojownia", "Wawel zaginiony".

Od roku 1905, kiedy to wojska austriackie opuściły Wawel, trwały prace zmierzające do odnowienia wnętrz zgodnie z ich zabytkowym charakterem. Usunięto ślady przeróbek budowli na koszary. Zrekonstruowano renesansowe stropy i freski; powstały stropy ramowe wzorowane na XVII-wiecznych w pałacu w Podhorcach. Uzupełniono obramienia okienne, zrekonstruowano portale. W miejsce nie zachowanych renesansowych pieców kaflowych wstawiono pięć z XVIII w., pochodzących z zamku w Wiśniowcu na Wołyniu. Najcenniejszym zespołem eksponatów są renesansowe arrasy, utkane około 1550 r. na zamówienie króla Zygmunta Augusta. Powstały w warsztatach brukselskich tkaczy, według kartonów znakomitego malarza Michiela Coxcie. Kolekcja, obejmująca obecnie 138 obiektów jest największym i najcenniejszym zespołem tkanin w Europie.

Do pałacu prowadzą dwie reprezentacyjne klatki schodowe: Poselska, we wschodnim skrzydle , wzorowana na włoskich, z końca XV w. (obecna kamieniarka schodów z 1927 r.) i Senatorska, też z wejściem od dziedzińca, w skrzydle północnym, zbudowana przez Jana Trevana po pożarze zamku w roku 1595.

W części parterowej wschodniego skrzydła pałacu zwracają uwagę gotycko-renesansowe portale z 3 dekady wieku XVI, dzieło warsztatu mistrza Benedykta - wyraz symbiozy form północnych i włoskich. Tutaj mieszkali wielkorządcy krakowscy ( urzędnicy zawiadujący majątkiem królewskim i administrujący zamkiem) i ich zastępcy podrzęczowie.

W salach I pietra znajdowały się głównie prywatne pokoje królewskie, dla dworskiej świty i dla gości. Obecnie, podobnie jak inne pałacowe wnętrza, są one bogato wyposażone w dzieła sztuki, oddające klimat rezydencji królewskiej w XVI i XVII w. Część komnat uniknęła zniszczenia przez pożar w roku 1702 i w nich zachowały się gotycko-renesansowe portale z 2 ćwierci XVI w., renesansowe stropy i częściowo freski. W wieży Duńskiej Zygmunt III Waza prowadził doświadczenia alchemiczne. W latach 1927-1939, znajdowała się tu (obecnie odtworzona) sypialnia prezydenta Rzeczypospolitej, Ignacego Mościckiego.

Do najbardziej malowniczych pomieszczeń pałacu należą wnętrza w Kurzej Stopce. Dwa pokoiki nakrywają stropy ramowe z plafonami. Marmurowe portale i kominek pochodzą z około 1600 r., wyposażenie wnętrz z XVI i XVII w. We wschodnim skrzydle pałacu I piętra znajduje się jedno z najlepiej zachowanych renesansowych wnętrz zamku. Polichromowany strop i ścienny fryz (kraniec) naśladuje włoskie malowane fryzy ze słynnymi postaciami. Na ścianach wiszą zygmuntowskie arrasy z motywem Satyrów.

Sale II pietra miały charakter reprezentacyjny i służyły różnym uroczystościom dworskim. Mają w większości charakter renesansowy, z wyjątkiem północnego skrzydła, z piętnem wczesnego baroku. Zachowane tu portale i stropy pochodzą z okresu międzywojennego (1918-1939). Najsłynniejszym wnętrzem pałacu jest sala Poselska, zwana także Pod Głowami. Z dawnego stropu z rzeźbami wykonanymi przez snycerza Sebastiana Tauerbacha, wykonanego około 1540 r., zachowało się tylko 30 rzeźbionych głów ludzkich ( było ich 194). Był to jeden z najpiękniejszych renesansowych pułapów w Europie. Wśród wnętrz II piętra wyróżniają się : sala Turniejowa z fryzem ściennym Hansa D(rera (brata słynnego Albrechta) z 4 dekady XVI w., sala Pod Przeglądem Wojsk z fryzem przedstawiającym paradę wojsk, dzieło Antoniego z Wrocławia, sala Pod Ptakami, sala Pod Orłem, sala Senatorska, zwana Tanecznicą.

2. BUDYNEK DAWNYCH KUCHNI KRÓLEWSKICH

Obecny gmach powstał głównie z trzech budynków, następnie przekształcanych i przebudowywanych. Obok bramy wjazdowej na dziedziniec arkadowy znajdowała się rezydencja starostów krakowskich (zapewne z XV w.), przylegająca do przedromańskiej rotundy śś. Feliksa i Adaukta. Po drugiej stronie rotundy wybudowano kuchnie królewskie w latach 1516-1517, w związku z przygotowaniami do zaślubin Zygmunta I z Boną Sforza. Na zachód od poprzednio wymienionych obiektów, oddzielony wąskim dziedzińczykiem, stał barokowy budynek wozowni. W 1806 r. austriackie władze wojskowe przebudowały i scaliły obiekty, przeznaczając je na lazaret wojskowy. W roku 1940 niemieccy okupanci przebudowali budynek - na biura generalnego gubernatora Hansa Franka. Przed gmachem stały jeszcze stajnie królewskie z 1 połowy XVIII w., wyburzone przy przebudowie niemieckiej.

Obecnie w budynku mieści się Dyrekcja Zamku Królewskiego na Wawelu, pracownie naukowe i konserwatorskie. W podziemiach można zwiedzać wystawę "Wawel zaginiony", z rotundą czteroapsydową oraz zabytkami archeologicznymi z wykopalisk wawelskich.

3. KOŚCIÓŁ KATEDRALNY p. w. ŚW. WACŁAWA i ŚW. STANISŁAWA

Najstarszy kościół katedralny wzniesiono zapewne na początku XI w., po ustanowieniu biskupstwa krakowskiego w 1000 r. Relikty fundamentów tej przedromańskiej bazyliki zachowały się w podziemiach kościoła. Fundatorem kolejnej romańskiej katedry tzw. Hermanowskiej był książę Władysław Herman (panujący w latach 1079-1102). Budowę kontynuował jego syn Bolesław Krzywousty. Kościół poświęcono w 1142 r. Była to trójnawowa bazylika dwuchórowa z prostokątnym prezbiterium, dwiema kryptami (od wschodu i od zachodu) oraz dwiema wieżami od zachodu. Znaczne partie romańskiej budowli zachowały się do dzisiaj, m.in. krypta św. Leonarda, dolna część wieży Srebrnych Dzwonów, przyziemie wieży Zegarowej. Katedrę zniszczył wielki pożar w 1305 r. Budowę nowej, gotyckiej, rozpoczęto z inicjatywy Władysława Łokietka około 1320 r., z udziałem biskupa Nankera. Kościół poświęcono w 1364 r. w formie trójnawowowej bazyliki z transeptem, prostokątnym prezbiterium i obejściem. W XIV i XV w. katedrę obudowano 19 kaplicami, z których większość później przebudowano.

Od zachodu kościół posiada dwie wieże, wyższą, zwaną Zegarową i niższą, Wikaryjską, zwaną także Srebrnych Dzwonów (zbudowana w XIV w.). Dolną kondygnację wieży Zegarowej zdobi kamienne laskowanie z 2 ćwierci XV w.; wyższą ceglaną część wieńczy barokowy fryz z herbami Pomian oraz hełm z figurami śś. Stanisława, Wojciecha, Wacława i Kazimierza (1715-1716, projekt Kacper Bażanka).

 Przy elewacji północnej katedry stoi wieża Zygmuntowska; początkowo była to budowla obronna powstała w 2 połowie XIV w., w 1412 r. zamieniona na dzwonnicę katedralną. W 1521 r. zawieszono na niej dzwon "Zygmunt" (największy w Polsce), ufundowany przez króla Zygmunta I Starego, odlany przez ludwisarza Hansa Behama z Norymbergi. Obok wieży Zygmuntowskiej wznosi się budynek skarbca katedralnego, gotycki (1481-1500), z herbami fundatorów biskupa Jana Rzeszowskiego (Półkozic) i kardynała Fryderyka Jagiellończyka (Orzeł Biały). Mieszczą się tu cenne dzieła sztuki (przedmioty liturgiczne, relikwiarze, naczynia, szaty, tkaniny, hafty), regalia i pamiątki historyczne.

Fasadę kościoła wieńczy trójkątny szczyt z figurą św. Stanisława ( kopia rzeźby z XIV w., wykonana w 1899 r.), tarczą z orłem i poniżej rozetowym oknem (XIV w.). Z obu stron wejścia wznoszą się dwie gotyckie kaplice (XV w.) ozdobione laskowaniem, Świętej Trójcy od północy i Świętokrzyska od południa. W portalu wejściowym żelazne drzwi (3 ćwierć XIV w.) z monogramem Kazimierza III Wielkiego; po bokach płaskorzeźby Św. Małgorzata i Michał Archanioł (1320-22). W prezbiterium zachowały się elementy gotyckiej rzeźby: zworniki sklepienne (przed 1346), maswerki w blendach obok okien oraz fragmenty polichromii Św. Jan Ewangelista. W nawie pomiędzy oknami stoją posągi Ojców Kościoła: Św. Ambroży, Grzegorz i Hieronim (warsztat Wita Stwosza, koniec XV w.), Św. Augustyn (Zygmunt Langman, 1900). Okna transeptu i nawy wypełniają secesyjne witraże wykonane według projektu Józefa Mehoffera (1909-12 i 1917). Główny ołtarz barokowy powstał z fundacji biskupa Piotra Gembickiego (projekt Giovanni Battista Gisleni, około 1650) z obrazem Chrystus Ukrzyżowany.

W centrum katedry znajduje się konfesja św. Stanisława, biskupa krakowskiego, głównego patrona Polski. Mauzoleum wzniesiono w latach 1626-29 według projektu Giovanniego Trevana lub Mattea Castellego. Pod baldachimem, na cokole, spoczywa srebrna trumna ze szczątkami św. Stanisława, wykonana w warsztacie gdańskiego złotnika Piotra van der Rennena (1669-1671), ufundowana przez biskupa Piotra Gembickiego. Jest to trzeci z kolei relikwiarz biskupa, pierwszy ufundowała w 1254 r. św. Kinga, drugi w 1633 Zygmunt III Waza (zrabowany przez Szwedów w 1657 r.). Ołtarz św. Stanisława jest jednym z najwybitniejszych dzieł wczesnobarokowych w Polsce. Pełnił funkcję Ołtarza Ojczyzny, tutaj dziękowano za triumfy Polaków, składano trofea wojenne, m.in. sztandary krzyżackie zdobyte pod Grunwaldem i chorągiew turecką spod Wiednia. W ambicie zwraca uwagę ołtarz Pana Jezusa Ukrzyżowanego z krucyfiksem królowej Jadwigi (koniec XIV w.) i jej relikwiarzem.

Wśród licznych epitafiów i nagrobków wyróżniają się pomniki królewskie w formie tumby nakrytej baldachimem i z leżącą rzeźbioną postacią zmarłego: gotycki Władysława Łokietka (baldachim neogotycki, 1901-1903), Kazimierza III Wielkiego, Władysława II Jagiełły (baldachim renesansowy według projektu B. Berrecciego, 1524), neogotycki Władysława III Warneńczyka (Antoni Madeyski, 1906); barokowe Michała Korybuta Wiśniowieckiego i jego żony Eleonory oraz Jana III Sobieskiego i jego żony Marii Kazimiery, wzniesione w latach 1753-1760 według projektu Francesco Placidi - wielofigurowe kompozycje z sarkofagami dźwiganymi przez jeńców tureckich; sarkofag św. królowej Jadwigi z białego marmuru, z leżącą postacią zmarłej (A. Madeyski, 1902)

 Katedra otoczona jest wieńcem kaplic. Wśród nich wyróżnia się kaplica pw. Wniebowzięcia N.M.P. zwana Zygmuntowską, renesansowa, wzniesiona w latach 1519-1533 (na miejscu gotyckiej z XIV w.) z polecenia króla Zygmunta I Starego, według projektu Bartolomeo Berrecciego. Nakryta kopułą, z zewnątrz pokrytą złoconą łuską z fundacji Anny Jagiellonki (1591-92). Warsztat włoskich artystów wykonał bogatą, płaskorzeźbioną dekorację wnętrza (arabeskową i groteskową), a w niszach posągi świętych i tonda z czerwonego marmuru z wizerunkami Ewangelistów oraz królów izraelskich. Do ściany przylega marmurowy, piętrowy pomnik nagrobny Zygmunta I Starego (B. Berrecci ?) i Zygmunta II Augusta (wyrzeźbił Santi Gucci w latach 1574-75, fundacja siostry władcy Anny Jagiellonki). W przedpiersiu stalli królewskich (1527-29) płyta nagrobna Anny Jagiellonki (S.Gucci, 1574-75). Otwierany ołtarz (projekt Peter Fl(tner), wykonany w Norymberdze w latach 1531-1538 przedstawia kute w srebrze sceny z życia Matki Bożej oraz malowane przedstawienia z historii zbawienia (Georg Pencz). Kaplica stała się pierwowzorem wielu późniejszych kaplic grobowych w Polsce i odegrała ogromną rolę w rozwoju polskiej architektury.

Kaplica pw. Niepokalanego Poczęcia N.M.P. zwana Wazów, wzorowana na Zygmuntowskiej, powstała z fundacji Jana II Kazimierza w latach 1664-1676 (na miejscu romańskiej z XIII w.). Przylega do południowej nawy katedry, barokowa, nakryta kopułą, z dekoracją architektoniczną i rzeźbiarską wykonaną z czarnego i różowego marmuru, alabastru, stiuku i drewna. W kaplicy znajduje się wczesnobarokowy ołtarz, na ścianach marmurowe epitafia Wazów - królów Zygmunta III, Władysława IV i Jana II Kazimierza. Według tradycji tutaj znajdował się pierwotnie (do 1254 r.) grób św. Stanisława.

Z południowej strony wejścia głównego do katedry znajduje się kaplica pw. św. Krzyża, zwana Świętokrzyską, jedyna spośród średniowiecznych kaplic katedralnych, która zachowała większość swego pierwotnego wystroju; gotycka, wzniesiona w 3 ćwierci XV w., nakryta sklepieniem gwiaździstym z herbami Polski, Litwy i Węgier na zwornikach. Ściany i sklepienie zdobi polichromia wykonana przez artystów ruskich ze szkoły pskowskiej (1470 r.). W kaplicy znajdują się dwa gotyckie tryptyki, Św. Trójcy (1467 r.) i Matki Bożej Bolesnej (4 ćwierć XV w.) oraz nagrobek Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza (1492 r.), arcydzieło rzeźby późnogotyckiej w Europie - w kształcie tumby z baldachimem, z leżącą postacią króla na wierzchniej płycie.

Przy południowym ramieniu obejścia, w kaplicy pw. Bożego Ciała i św. Andrzeja, zwanej Olbrachta, zachował się najstarszy w Polsce renesansowy pomnik nagrobny. Jest to nagrobek króla Jana Olbrachta wykonany w latach 1502-1505 zapewne przez Jorga Hubera z Passawy (?), z leżącą postacią władcy na tumbie. Bogato zdobioną niszę, w której spoczywa monument, wykonał Franciszek Florentczyk.

Do najlepszych dzieł architektury późnobarokowej w Polsce należy kaplica pw. śś. Macieja i Mateusza, zwana Lipskich, przy północnym ramieniu obejścia . Pierwotnie gotycka (XIV w.), przebudowana w latach 1631-1633 i 1743-1746 (projekt Francesco Placidi). W wystroju dominuje czarny marmur. Zwraca uwagę ołtarz z obrazem Św. Mateusz oraz nagrobek kardynała Aleksandra Jana Lipskiego (około 1746) w formie rozbudowanego katafalku.

 Kaplica pw. śś. Kosmy i Damiana, zwana Zebrzydowskich (przy północnym ramieniu obejścia), pierwotnie gotycka z 2 ćwierci XIV w. została przekształcona w latach 1562-1563 w manierystyczne mauzoleum biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego. Znajduje się tu nagrobek tego biskupa, wykonany przez Jana Michałowicza z Urzędowa (około 1560) - jeden z najwybitniejszych przykładów manieryzmu w Polsce.

Kaplica pw. św. Trójcy, zwana królowej Zofii, powstała w latach 1431-1433 z fundacji Zofii Holszańskiej, czwartej żony Władysława Jagiełły. Przebudowana w stylu neogotyckim w 1 połowie XIX w. i w latach 1899-1904 (projekt Sławomir Odrzywolski). Na uwagę zasługuje dekoracja malarska kaplicy (1902-1904, projekt Włodzimierz Tetmajer), będąca przykładem dzieła "ku pokrzepieniu serc" w okresie zaborów, łączącego wątki religijne z narodowymi. Przy wejściu pomnik hrabiego Włodzimierza Potockiego odkuty przez Bertela Thorvaldsena (1820-1830) zaliczany do najwybitniejszych dzieł rzeźby klasycystycznej w Europie.

Pod północnym ramieniem obejścia, w Krypcie Wieszczów Narodowych, spoczywają najwybitniejsi poeci polscy epoki Romantyzmu, Adam Mickiewicz (pochowany w 1890 r.) i Juliusz Słowacki (w 1927 r.). Pod katedrą znajdują się sklepione krypty, w większości wybudowane w XVI i XVII w., mieszczące groby królów i bohaterów narodowych (księcia Józefa Poniatowskiego, Tadeusza Kościuszki), wśród nich krypta św. Leonarda (XI/XII w.), będąca częścią romańskiej katedry. W 1936 r. urządzono w romańskiej, najniższej części wieży Wikaryjskiej kryptę marszałka Józefa Piłsudskiego, gdzie w mosiężnym sarkofagu spoczywają szczątki Naczelnika Państwa.

4. WIKARÓWKA

Budynek zwano dawniej Domem kapitulnym po Koniecpolskim lub Domem wikariuszów zamkowych; obecnie znajdują się tu mieszkania kleru katedralnego i urząd parafii wawelskiej. Pierwotnie własność królewska, w 1441 r. przekazana przez Władysława Warneńczyka Janowi z Koniecpola, kanclerzowi wielkiemu koronnemu, a następnie przez jego żonę podarowana Kapitule krakowskiej. Budynek gruntownie przebudowano w 1522 r. W 2 połowie XVI w. został rozbudowany. Odnowiony i przebudowany w 1889 r. przez architekta Antoniego Siedeka; m.in. dodano drugie piętro i wzniesiono wieżyczkę z nową klatką schodową. Na piętrze wykusz nadwieszony na kroksztynach, z herbem Belina, z 1 połowy XVI w. Zachowała się część XVI-wiecznych kamiennych obramień okiennych.

5. DAWNY DOM RORANTYSTÓW I MISJONARZY, MUZEUM KATEDRALNE

Obecny budynek składa się z dwóch zabytkowych domów. Część wschodnia, przyległa do bramy Wazów, to dawna kamienica królewska, zbudowana przez Kazimierza Wielkiego. Od 1381 r. mieścił się tutaj skład żywności dla dworu, tzw. sep. W 2 ćwierci XVI w. część domu przeznaczono dla rorantystów (kapelanów kaplicy Zygmuntowskiej). Druga część budynku to dawny dom gotycki z XIV i XV w. Od 1724 r. siedziba kolegium mansjonarzy katedralnych (odprawiali liturgię w kaplicy Mariackiej), założonego przez biskupa Zawiszę z Kurozwęk w latach 1381-1382. W związku z tym w 1 połowie XVIII w. budynek odnowiono z funduszy biskupa Konstantego Felicjana Szaniawskiego, według planów Kacpra Bażanki.

W latach 1904-1905 oba domy odrestaurował i połączył w jeden w Zygmunt Hendel, według planów Sławomira Odrzywolskiego, z przeznaczeniem na Muzeum Diecezjalne. Przed elewacją południową budynku znajduje się taras otoczony murem w 1905 r., w który wmurowano kamienne zabytkowe detale z XV i XVI w., pochodzące z katedry. Obecnie mieści się tutaj Muzeum Katedralne im. Jana Pawła II, zawierające cenne dzieła sztuki głównie ze skarbca katedralnego.

6. DOM PO SEMINARIUM DUCHOWNYM

Budynek składa się z trzech gotyckich domów wzniesionych w XV w., później kilka razy przebudowywanych: dawnego domu prebendarzy kaplicy św. Trójcy (fundowanego w 1431 r. przez Władysława Jagiełłę), domu Hinczy z Rogowa i domu Jana "Głowacza" z Oleśnicy, zw. Pinczowem (później własność wikarych katedry krakowskiej). Pierwszy z tych budynków był od 1602 r. siedzibą Seminarium Duchownego, założonego przez biskupa Bernarda Maciejowskiego na Wawelu (stąd zwane zamkowym). Dwa pozostałe domy dołączył do seminarium w 1728 r., po przebudowie według planów Kacpra Bażanki, biskup Konstanty Felicjan Szaniawski. W 1801 r. władze austriackie zlikwidowały seminarium, a gmach, po robotach adaptacyjnych Jana Chrzciciela Markla, przeznaczyły na cele wojskowe (koszary w latach 1948-1905). Od 1913 r. w części budynku mieściło się Muzeum Etnograficzne, zlikwidowane przez hitlerowców. Na parterze w dawnym oratorium i refektarzu zachowała się barokowa dekoracja stiukowa; w sieni i piwnicy późnogotyckie i renesansowe portale. Obecnie w budynku znajdują się m.in. mieszkania pracowników wawelskich.

7. BUDYNEK ADMINISTRACJI WAWELU

Wzniesiony w 1946 r., po wyburzeniu domu rekonwalescentów wojennych, zbudowanego przez Austriaków w latach 1860-1862, w miejscu stojących tu od XV w. domków wikariuszy katedralnych i średniowiecznego muru obronnego. Obecnie mieszczą się w budynku biura, pracownie i archiwum Zamku Królewskiego na Wawelu.

8. GMACH DAWNEGO SZPITALA

Budynek wznieśli Austriacy w latach 1853-1856 z przeznaczeniem na szpital wojskowy, w miejscu wyburzonych murów obronnych i innych budowli. Po II wojnie światowej znajdowały się tu apartamenty reprezentacyjne prezydenta Rzeczypospolitej, następnie Urzędu Rady Ministrów. Po odnowieniu w 1995 r. pomieszczenia prezydenckie zajęło Centrum Wystawowo-Konferencyjne Zamku Królewskiego na Wawelu oraz pracownie konserwatorskie. W budynku znajdują się również mieszkania pracowników wawelskich.

9. BRAMA WAZÓW

Położona między pomieszczeniami Archiwum i Biblioteki Kapitulnej a dawnym domem rorantystów, zwana też Niższą albo Dolną była do połowy XIX w. jedyną bramą wjazdową na Wawel. Wzniesiona około 1590 r. przez Zygmunta III Wazę w miejsce gotyckiej budowli bramnej; dach osłania attyka zwieńczona kulami, palmetami, wolutami i herbem Wazów. Na elewacji północnej widoczna jest tablica z napisem i datą 1827, pamiątka odnowienia przez Senat Wolnego Miasta Krakowa. W elewacji południowej w zwieńczeniu portalu herb Polski (Orzeł) i Wazów (Snopek). W przejście bramy wmurowane trzy płyty nagrobne (pochodzące z katedry) oraz tarcze herbowe: Orzeł Polski i Odrowąż, z końca XV w.

10. BASTEJA I POMNIK KOŚCIUSZKI

Wzniesiona na skalistym cyplu jako część zespołu obronnego bramy Dolnej zapewne w końcu XIV w.; pierwotnie baszta obronna, zwana Wielką. W połowie XVI w. została nadbudowana i przyjęła formę bastei; górna kondygnacja stała się działobitnią artyleryjską. W roku 1831 zlikwidowano górną kondygnację i na jej szczycie urządzono platformę widokową- kolisty podest z balustradą. W 1921 r. ustawiono tutaj pomnik konny Tadeusza Kościuszki, dzieło Leonarda Marconiego; zniszczony przez hitlerowców w 1940 r. Obecny pomnik zrekonstruowany w 1960 r. jest darem miasta Drezna.

11. BRAMA HERBOWA

Zbudowana w 1921 r. przez Adolfa Szyszko-Bohusza i ozdobiona herbami dawnych ziem Rzeczypospolitej, w miejscu wyburzonej bramy austriackiej z lat 1853-54.

12. KAPONIERY AUSTRIACKIE

Zbudowane w latach 1853-54 przez Austriaków dzieła obronne, dwupoziomowe, zaopatrzone w studnie i wysunięte przed główną linię murów z 1853 r., obiegających całe wzgórze.

13. BASZTA ZŁODZIEJSKA

Położona nad zachodnią krawędzią wzgórza. Wzniesiona w XIV w., w pierścieniu murów obronnych z tego samego czasu. W 1853 r. przebudowaną górną część wieży nakryto dachem płaskim i opatrzono krenelażem. W latach 1950-1951 basztę odnowiono, przywrócono jej stan z XVIII w. i połączono gankiem ze zrekonstruowanym późnośredniowiecznym murem obronnym. W kondygnacji piwnicznej znajdowało się więzienie. W XVI w. zwana wieżą "kędy złoczyńce sadzają". Na parterze zachował się ostrołukowy, fazowany gotycki portal.

kazimierz14. BASZTA SANDOMIERSKA

Zbudowana około połowy XV w., w narożniku południowo-wschodnim gotyckich murów obronnych obiegających dawniej wzgórze wawelskie. Nakryta dachem stożkowym, kondygnacja najwyższa nadwieszona na kroksztynach. W piwnicy znajdował się niegdyś loch więzienny; według tradycji wieziono tu szlachtę z Ziemi Sandomierskiej. Zachowały się gotyckie kamienne obramienia okienne.

15. BRAMA BERNARDYŃSKA

Zbudowana w 1940 r. przez Niemców w miejscu starszej austriackiej z 1853 r. (ze zwodzonym mostem).

16. MUR OBRONNY Z BASZTAMI: a. TĘCZYŃSKĄ, b. SZLACHECKĄ, c. KOBIECĄ

Zrekonstruowany w latach 1955-58 kamienny mur obronny powstał w 1 połowie XIV w. Baszty wzniesiono w XV. Wschodnia baszta zwana była Tęczyńską od przyległego do niej domu Tęczyńskich, zwanego Rabsztyn. W baszcie Szlacheckiej znajdowało się więzienie dla szlachty.

17. BASZTA SENATORSKA

Najwyższa z baszt wawelskich, w wiekach XV-XVII zwana Lubranką (od wielkorządcy Grzegorza z Lubrańca, 1479-1489). Wzniesiona w połowie XV w., w południowo-zachodnim narożu zamku gotyckiego; dziewięciokondygnacyjna, pierwotnie nakryta wysokim stożkowym dachem. W 1534 r. połączona z południowym skrzydłem pałacu renesansowego. Górną kondygnację przebudowano w 1858 r., zwieńczono krenelażem i opatrzono niskim stożkowym dachem. Zachowały się gotyckie kamienne portale i obramienia okienne.

18. SMOCZA JAMA

Jaskinia pod Wzgórzem Wawelskim, według legendy zamieszkiwana niegdyś przez Smoka Wawelskiego. Łączna długość podziemi wynosi 270 m., maksymalna wysokość - 10 m.; trasa zwiedzania (81 m.) obejmuje zejście dawną studnią austriacką oraz oddzielone przewężeniami 3 komory skalne. Wnętrze jaskini uformowało się 12-1,6 mln lat temu w wyniku procesów rzeźbotwórczych (krasowych). Od VII w. stale uczęszczana przez człowieka. Pierwszą informację o jaskini podał wraz z legendą o smoku wawelskim Mistrz Wincenty zw. Kadłubkiem w Kronice polskiej (XII/XIII w.). W XVII i XVIII w. przy jaskini i w jej południowej części działała słynna karczma, opisywana przez zagranicznych podróżników i dyplomatów. Prace przy wznoszeniu w latach 1790-92 fortyfikacji kleszczowych objęły też Smoczą Jamę; zamurowano dwa dolne otwory, jednocześnie odsłaniając dwa otwory w stropie. Jeden z nich nakryto później (1830 r.) ceglaną kopułą, drugi zaś wykorzystano do budowy szybu z klatką schodową (1851 r.). W latach 1846-1905 można było zwiedzać jaskinię jedynie za zgodą dowódcy garnizonu wojsk austriackich, stacjonującego na Wawelu. W 1918 r. architekt Adolf Szyszko-Bohusz dokonał remontu generalnego( m.in. austriacką studnię forteczną z 1853 r. przerobił na klatkę schodową) i udostępnił ją zwiedzającym. W 1974 r. przebito tunel ze środkowej komory do nieznanych podziemi. Korytarze te zbadała grupa krakowskich speleologów w 1983 r. i odkryła tzw. drugą Smoczą Jamę, niedostępną dla zwiedzających. Na murze obronnym w pobliżu wyjścia z jaskini widnieje pamiątkowa tablica, wmurowana tu w 1871 r., z napisem dotyczącym księcia Krakusa, według legendy założyciela miasta Krakowa i pogromcy Smoka Wawelskiego.

19. RELIKTY: a. KOŚCIOŁA ŚW. MICHAŁA, b. KOŚCIOŁA ŚW. JERZEGO, c. DOMU BORKA

Kościół św. Michała powstał w XII w. jako kolegiata zależna od biskupstwa we Włocławku. Znaleziono relikty nawy budowli, w centralnej części Wawelu, obok późniejszej gotyckiej świątyni pod tym samym wezwaniem (1355 r.), fundacji Kazimierza Wielkiego.
Gotycki kościół św. Jerzego, jak podaje Jan Długosz, rozpoczęto budować w 1346 r. Na prośbę króla Kazimierza, ustanowiono przy nim kolegiatę. Badania nie potwierdziły romańskiej fazy istnienia tego kościoła, chociaż Długosz pisze o drewnianym kościele z czasów Bolesława Chrobrego. Oba kościoły wyburzyli Austriacy na początku XIX w.
Dom kanonika Stanisława Borka powstał w 2 połowie XVI w., na gruncie ofiarowanym mu w 1551 r. przez królową Bonę. Był to dwupiętrowy renesansowy budynek z attyką, przekazany później wikariuszom katedralnym. Dom wyburzyli Austriacy w 1848 r. W miejscu wyburzanych obiektów w tej części wzgórza powstał plac ćwiczeń wojskowych.

 

ZABYTKI KAZIMIERZA

Krakowski Kazimierz jest miejscem szczególnym, został bowiem ukształtowany przez bliskie, kilka wieków trwające sąsiedztwo chrześcijańsko - żydowskie. Żydzi, którzy pojawili się na Kazimierzu w 2 połowie XIV w., do pierwszych lat XIX w. mieszkali tam na terenie odrębnego "żydowskiego miasta", którego granice przebiegały z grubsza wzdłuż dzisiejszych ulic Miodowej, św. Wawrzyńca, Wąskiej, Józefa i Bożego Ciała. Było ono autonomiczną enklawą rządzoną przez rabinów i obieralną starszyznę, mającą nad sobą tylko władzę króla, sprawowaną w jego imieniu przez wojewodę krakowskiego.

Dopiero w ciągu XIX w. i pierwszych dekad XX w. ludność żydowska stopniowo zdominowała cały Kazimierz, podobnie zresztą jak i sąsiednią dzielnicę Stradom. W 2 połowie XIX w. Żydzi wzięli szeroki udział w rozbudowie dzielnicy jako inwestorzy, przedsiębiorcy budowlani i architekci. Ich aktywność społeczna i ekonomiczna została w pełni wyzwolona dzięki przyznaniu im w 1867 r. równych praw obywatelskich. Asymilująca się kulturowo inteligencja żydowska, coraz częściej decydowała się na zamieszkanie poza Kazimierzem.

Przed wybuchem II wojny światowej w Krakowie mieszkało ponad 64 tysiące Żydów, tj. ok. 25 % ogółu jego ludności. Do 1939 r. Żydzi stworzyli w mieście dobrze rozwiniętą infrastrukturę społeczną, służącą realizacji interesów i aspiracji mniejszości. Powstawała ona głównie na Kazimierzu, który do końca okresu międzywojennego pozostał wybitnie żydowską dzielnicą Krakowa i naturalną bazą społeczną większości żydowskich organizacji i instytucji. Działały tam partie polityczne wszelkich odcieni, reprezentujące ludność żydowską w polskim parlamencie, organizacje oświatowe, charytatywne, kulturalne, artystyczne i sportowe. Na Kazimierzu koncentrowało się wreszcie życie religijne krakowskich Żydów. Modlili się oni w sześciu dużych synagogach ortodoksyjnych (Starej, Remu, Wysokiej, Izaaka, Poppera i Kupa) i w synagodze postępowej, czyli w tzw. Templu na Podbrzeziu, które utrzymywała Gmina, a także w wielu domach modlitwy należących do rozmaitych stowarzyszeń religijnych i osób prywatnych.

Przypominamy warte upamiętnienia miejsca związane z przeszłością żydowskiej społeczności miasta:

  • Ulica Berka Joselewicza: Dom Mordechaja Gebirtiga
  • Ulica Bocheńska: Dom modlitwy Szejrit Bne Emuna, Teatr Żydowski
  • Ulica Brzozowa: Dom modlitwy Salomona Deichesa
  • Ulica Estery: Talmud Tora
  • Ulica Józefa: Synagoga Wysoka, Dom modlitwy Koba Itim l'Tora
  • Ulica Krakowska: Gmach Zarządu Gminy Żydowskiej Wyznaniowej w Krakowie
  • Ulica Kupa: Synagoga Izaaka Jakubowicza - Projekt Synagoga Izaaka
  • Ulica Meiselsa: Dom modlitwy Bne Emuna - Centrum Kultury Żydowskiej, Dom modlitwy Bractwa Psalmowego
  • Ulica Miodowa: Synagoga Postępowa, Nowy cmentarz, Szkoła ludowa Cheder Iwri i gimnazjum Tachkemoni
  • Plac Nowy: Okrąglak
  • Ulica Podbrzezie: Szkoła Rzemiosł, Gimnazjum Hebrajskie
  • Ulica Przemyska: Żydowski Dom Akademicki
  • Ulica Skawińska: Szpital żydowski
  • Ulica Szeroka: Synagoga Stara - Muzeum Historyczne m. Krakowa, Synagoga Remu, Stary cmentarz przy synagodze Remu, Synagoga Poppera, Mykwa
  • Ulica Warszauera: Synagoga Kupa

 

KOŚCIOŁY

  • KOŚCIÓŁ ŚW. TRÓJCY I KLASZTOR DOMINIKANÓW, położony przy placu Dominikańskim i ul. Stolarskiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. FLORIANA, położony przy placu Matejki.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. MARKA, położony przy skrzyżowaniu ulic Św. Marka i Sławkowskiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. KRZYŻA, położony przy ul. Św. Krzyża.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. WOJCIECHA, położony w południowym narożniku Rynku Głównego.
  • KOŚCIÓŁ WNIEBOWZIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY, MARIACKI, położony przy wschodnim narożniku Rynku Głównego.
  • KOŚCIÓŁ PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO I KLASZTOR PIJARÓW, położony przy ul. Pijarskiej.
  • SANKTUARIUM I KLASZTOR FRANCISZKANÓW (D. REFORMATÓW), położony przy ul. Reformackiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. ANNY, położony przy ul. św. Anny.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. ANDRZEJA I KLASZTOR PANIEN KLARYSEK, położony przy ul. Grodzkiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. BARBARY, położony przy placu Mariackim.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. BERNARDYNA ZE SIENNY, położony przy ul. Bernardyńskiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. FRANCISZKA Z ASYŹU I KLASZTOR FRANCISZKANÓW KONWENTUALNYCH, położony przy ul. Franciszkańskiej i pl. Wszystkich Świętych.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. IDZIEGO, położony przy ul. Grodzkiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. JANA CHRZCICIELA I JANA EWANGELISTY, położony przy narożniku ulic św. Jana i św. Tomasza.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. JÓZEFA I KLASZTOR BERNARDYNEK, położony przy ul. Poselskiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. MARCINA, położony przy ul. Grodzkiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. NORBERTA, położony przy ul. Wiślnej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. PIOTRA I PAWŁA, położony przy ul. Grodzkiej.
  • KOŚCIÓŁ ŚW. TOMASZA APOSTOŁA, położony na rogu ulic Szpitalnej i św. Tomasza.
  • KOŚCIÓŁ MATKI BOŹEJ ŚNIEŹNEJ I KLASZTOR DOMINIKANEK, położony przy ul. Mikołajskiej, Na Gródku.
  • DAWNY KOŚCIÓŁ ŚW. MICHAŁA I KLASZTOR KARMELITÓW BOSYCH, Położony na rogu ulic Senackiej i Poselskiej.

do góry

INNE ATRAKCJE

KRAKOWSKIE KOPCE

Kopce są w Krakowie cztery i pod tym względem miasto jest polskim rekordzistą. Najstarsze to kopce Krakusa i Wandy, młodszy i najbardziej popularny - kopiec Tadeusza Kościuszki, a najmłodszy i największy - kopiec Józefa Piłsudskiego. W parku otaczającym pałac w Łobzowie był kiedyś piąty krakowski kopiec - Esterki, legendarnej ukochanej Kazimierza Wielkiego, która na wieść o jego niewierności wyskoczyła z okna wprost do stawu. Obecnie znajduje się na tym miejscu boisko WKS Wawel.

Kopiec Kościuszki
Usypany został na Wzgórzu św. Bronisławy (dojście ul. św. Bronisławy i al. Waszyngtona). Prace rozpoczęto 19 października 1820 r., a zakończono 25 października 1823. Kopiec mierzy 34,1 m wysokości i zawiera ziemię z pól bitewnych Powstania Kościuszkowskiego (Racławice, Maciejowice i Dubienka) oraz amerykańskiej wojny niepodległościowej. W połowie XIX wieku Austriacy otoczyli kopiec fortyfikacjami, w których w 1977 r. urządzono hotel. W pogodne dni z tarasu na szczycie kopca roztacza się wspaniała panorama Krakowa.

Kopiec Józefa Piłsudskiego
Zwany Kopcem Niepodległości, największy ze wszystkich. Zajmuje 0,76 ha powierzchni, ma 35 m wysokości, średnica podstawy wynosi 111 m. Usypano go na wzgórzu Sowiniec (358 m n.p.m.) w Lesie Wolskim. Prace rozpoczęto 6 sierpnia 1934 r., w 20. rocznicę wymarszu z Krakowa 1. Kompanii Kadrowej Legionów, a zakończono 9 lipca 1937. Po II wojnie światowej komunistyczne władze celowo dopuściły do dewastacji kopca. Jego naprawą zajął się, powołany w 1980 r., komitet opieki nad kopcem.

Kopiec Wandy
Wznosi się niedaleko muru otaczającego Hutę im. Tadeusza Sendzimira (ul. Ujastek). Mierzy 14 m wysokości, średnica podstawy - 45 m. Powstał prawdopodobnie w VII wieku. Według legendy, stanowi mogiłę Wandy, córki mitycznego księcia Kraka. W 1890 r. na szczycie kopca ustawiono kamiennego orła według projektu Jana Matejki.

Kopiec Krakusa
Został usypany na Krzemionkach (okolice ul. Wielickiej) w VII wieku. Mierzy 16 m wysokości. Legenda głosi, że to mogiła założyciela Krakowa - księcia Kraka. Kopce Krakusa i Wandy przypuszczalnie służyły swym budowniczym jako miejsca kultu lub strażnice.

TERENY ZIELONE

Planty
Wyjątkowy ogród miejski, który otacza najstarszą część Krakowa. Planty są równocześnie jednym z większych krakowskich parków (ok. 20 ha powierzchni, obwód ponad 4 km). Podzielono je na 8 ogrodów, których nazwy odnoszą się do położonych w sąsiedztwie obiektów i miejsc: Dworzec, Barbakan, Florianka, Pałac Sztuki, Uniwersytet, Wawel, Gródek, Stradom. Alejki Plant to wprost wymarzone miejsce odpoczynku dla strudzonego zwiedzaniem turysty.
Dawniej na miejscu Plant ciągnęły się mury miejskie wraz z fosą, lecz - nie remontowane - popadały w ruinę. Na początku XIX wieku resztki obwarowań stały się niebezpieczną okolicą, pełną żebraków, przestępców oraz wylęgarnią szczurów i wszelkich chorób. W 1820 r. Senat Wolnego Miasta Krakowa postanowił zrealizować nowoczesną na owe czasy koncepcje miasta otwartego, zburzyć pozostałości średniowiecznych murów, zasypać fosę i osuszyć bagna.

Błonia
"Zielona" osobliwość Krakowa - 48-hektarowa łąka oddalona zaledwie o 15 minut spaceru od Rynku Głównego. Początkowo Błonia należały do zakonu Norbertanek, ale w 1366 r. siostry zamieniły je na kamienicę przy ul. Floriańskiej. Mimo że olbrzymia łąka stała się terenem miejskim, mieszkańcy Zwierzyńca i Nowej Wsi długo jeszcze mieli zagwarantowane prawo wypasania tam bydła.
Obecnie Błonia to popularne miejsce rekreacyjne. Latem przyciągają spacerowiczów, biegaczy, rowerzystów i amatorów kąpieli słonecznych. Błonia są także wymarzonym miejscem organizowania imprez masowych, koncertów, festynów oraz uroczystości. To właśnie tutaj Jan Paweł II odprawiał msze święte, w których uczestniczyły miliony wiernych.

Park im. Jordana
Otwarty w 1889 r. jako Park Miejski przez dr. Henryka Jordana, popularyzatora sportu wśród młodzieży. Zaprojektowany został na wzór angielskich ogrodów krajobrazowych: nieregularna sieć ścieżek, klomby, wielkie trawniki, oczko wodne. Odpoczywając na ławeczce, można obserwować amatorskie rozgrywki koszykówki lub wyścigi na rolkach i hulajnogach. Na miejscu wypożyczalnia sprzętu pływającego, rowerów, samochodów elektrycznych. Zimą rodziny z dziećmi odwiedzają licznie niewielki stok, na którym do późnego wieczora można jeździć na sankach. Wejścia od ul. Reymonta lub od strony Błoń (al. 3 Maja).

Ogród zoologiczny
Krakowskie ZOO położone jest w Lesie Wolskim, na wzniesieniu o wysokości 345 m n.p.m. Ogród otwarto w 1929 r., w obecności ówczesnego Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. Obecnie znajduje się tam ponad 1400 zwierząt (278 gatunków). Do największych atrakcji należą słonica indyjska, uchatki patagońskie, tygrysy bengalskie i syberyjskie oraz zamieszkujące rafę koralową ryby.
ZOO mieści się przy ul. Kasy Oszczędności Miasta Krakowa 14 (tel. 012 425 35 51, 012 425 35 52, fax 012 425 27 10). Czynne codziennie w godz. 9.00-15.00 (kasa do 14.00). Dojazd - autobusem linii 134 spod hotelu Cracovia co 30 min. (w dni wolne od pracy - co 15 min.), samochodem - od pn do pt (w dni wolne od pracy zakaz wjazdu). Opłata za wjazd autem na teren Lasu Wolskiego - 5 zł (autobus 30 zł). Spod ZOO można odbyć wycieczkę pociągiem elektrycznym pod Kopiec Piłsudskiego.

Ogród botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego
Założony w 1783 r., w pałacowym parku na Wesołej jest najstarszym ogrodem botanicznym w Polsce i jednym z najstarszych w Europie. Początkowo zajmował tylko ok. 2,5 ha. W części południowej usytuowano sadzawkę, a w latach 1786-1787 wybudowano pierwsze szklarnie. Pod koniec XVIII wieku tutejsza kolekcja roślin liczyła już ok. 3 tys. okazów, które sprowadzono m.in. z Wiednia, Paryża i Petersburga. Na początku XIX wieku powierzchnię ogrodu powiększono do 3,6 ha. Nowy teren został urządzony jako park krajobrazowy w stylu angielskim i otoczony kanałem wodnym. Rozkwit ogrodu nastąpił w latach 50. i 60. XIX wieku. Z wypraw do Ameryki Południowej przywieziono do Krakowa kilka tysięcy gatunków roślin tropikalnych (m.in. 300 gatunków storczyków). Obecnie krakowski ogród botaniczny zajmuje 9,8 ha powierzchni. W kolekcji ma ok. 6 tys. taksonów (gatunków, podgatunków i odmian roślin). Do najstarszych drzew należą posadzone w 1790 r. Derenie Śniadeckiego, liczący ponad 200 lat grochodrzew oraz Dąb Jagielloński, którego wiek określa się na 400 lat. Ul. Kopernika 27 (tel.663 36 11 - portiernia, 663 36 19 - kasa) Czynny codziennie w godz. 9.00-19.00 (szklarnie 10.00-18.00 z wyjątkiem piątku).

Las Wolski
Zajmuje 422 ha powierzchni, rozciągając się od wzgórz w okolicach ul. Kościuszki aż po Kryspinów, stanowiąc część Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego w ramach Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych. Obejmuje m.in. wzgórze Sowiniec z kopcem Piłsudskiego, barokowy klasztor Kamedułów na Srebrnej Górze, ogród zoologiczny. Wśród drzew przeważają dęby, buki i brzozy. W runie leśnym spotyka się rośliny chronione (kopytnik pospolity, bluszcz pospolity, wawrzynek wilcze łyko, konwalia majowa). W Lesie Wolskim żyją dzikie zwierzęta: sarny, borsuki, zające, lisy, kuny, wiewiórki, wiele gatunków ptaków, gadów i płazów. Dla spacerowiczów wytyczono 8 szlaków o łącznej długości 35 km. Są także szlaki: rowerowy, konny i narciarski.

Zakrzówek i Skałki Twardowskiego
Zalew na Zakrzówku powstał w 1990 r. na miejscu dawnego kamieniołomu. Składa się z dwóch zbiorników, połączonych przesmykiem. Głębokość zalewu, wypełnionego wyjątkowo czystą wodą dochodzi do 32 m! Część przybrzeżnych terenów należy do prywatnych właścicieli, część do miasta. Dojazd - od ronda Grunwaldzkiego ulicami: Monte Cassino, Kapelanka, Kobierzyńska, Ruczaj.
Jak głosi legenda wśród okolicznych urwisk mistrz Twardowski prowadził szkołę magii i czarnoksięstwa. Obecnie wapienne skały przyciągają miłośników wspinaczki, a zalew - nurków. Jednak ze względu na dużą głębokość, nieuregulowane dno i wystające z wody pnie drzew oraz skały obowiązuje tutaj zakaz kąpieli (nagminnie łamany).

Ogród doświadczeń
W Ogrodzie przygotowanych jest około 60 stanowisk eksperymentalnych, gdzie poprzez bezpośrednie doświadczenie poznaje się prawa przyrody odczuwając je własnymi zmysłami. To miejsce gdzie zabawa splata się z nauką, a fizyka przestaje być trudnym przedmiotem ze szkolnych podręczników. W Ogrodzie każdy może odkryć, że jest cząstką natury i podlega jej prawom. Harmonia ruchu wahadła, piękno barw, wibracja dźwięków poprzez bezpośrednie doświadczanie skłaniają do refleksji i samodzielnych poszukiwań. Ogród czynny jest od 22 kwietnia o końca października w godzinach od 9.00 do 19.00. Na jego terenie pracuje grupa instruktorów, którzy służy swoją pomocą i doświadczeniem. Dodatkowe informacje można znaleźć na stronie www.ogroddoswiadczen.pl.

do góry

NA WYCIECZKI

Droga Królewska

Historyczna droga, prowadząca od głównej bramy wjazdowej do miasta (przez Barbakan i Bramę Floriańską) do Zamku Królewskiego na Wawelu rozpoczyna się na pl. Matejki (z pomnikiem grunwaldzkim, wzniesionym w rocznicę bitwy staraniem I.J. Paderewskiego w 1910 r. oraz gmachem Akademii Sztuk Pięknych). Nieopodal znajduje się kościół św. Floriana.

Przez ulicę Floriańską, gdzie zobaczymy szereg kamienic o ciekawej historii (np. Dom Jana Matejki, hotel "Pod Różą", dawny pałac Kmitów) trasa wiedzie na Rynek Główny. Plac o wymiarach ok. 200x200 m jest jednym z trzech największych rynków w Europie.

W gotyckiej Bazylice Mariackiej, dominującej nad Rynkiem, znajduje się dzieło Wita Stwosza - największy gotycki ołtarz w Europie. Z wyższej wieży kościoła, pozostającej w gestii straży ogniowej, co godzinę grany jest hejnał. Niemalże naprzeciwko fasady kościoła stoi pomnik Adama Mickiewicza, wykonany w 1898 roku według projektu rzeźbiarza Teodora Rygiera. Obecnie miejsce wkoło pomnika jest popularnym punktem spotkań zarówno Krakowian jak i turystów.

Centralne miejsce Rynku, zajmują Sukiennice, rzadko spotykany przykład średniowiecznej budowli od wieków służącej kupcom. Dalej góruje wieża nieistniejącego już dziś ratusza.

Z Rynku trasa kieruje się obok malutkiego kościółka św. Wojciecha, wzniesionego pierwotnie w stylu romańskim, w ulicę Grodzką w stronę Wawelu, jednej z najwspanialszych renesansowych rezydencji królewskich w Europie. Po drodze, mijając place Dominikański i Wszystkich Świętych, podziwiać można gotyckie kościoły Świętej Trójcy (w krużgankach pozostały fragmenty murów i portal romański) oraz O.O. Franciszkanów. Ten ostatni zdobią polichromia i witraże Stanisława Wyspiańskiego. Obok kościoła widnieje Pałac Wielopolskich, dziś siedziba krakowskiego magistratu.

W perspektywie ulicy Grodzkiej widać wieże romańskiego kościoła św. Andrzeja z ok. 1100 r. Obok niego można podziwiać barokowy kościół śś. Piotra i Pawła z postaciami Apostołów na postumentach, we wnętrzu którego znajduje się grobowiec ks. Piotra Skargi.

Z przylegającego do ulicy Grodzkiej placu Św. Marii Magdaleny można iść dalej ulicą Grodzką, przejść obok ewangelickiego kościoła św. Marcina i kościółka św. Idziego (z XIV w.) pod budynek Arsenału z czasów króla Władysława IV albo skręcić w malowniczą ulicę Kanoniczą, na końcu której stoi Dom Długosza, kronikarza.

Stąd już widać wawelskie wzgórze z królewskim zamkiem i katedrą. Gotycka katedra (aczkolwiek w podziemiach zachowały się relikty dwóch wcześniejszych budowli) jest nekropolią polskich królów. Tutaj pochowano też niektórych bohaterów narodowych, m.in. T. Kościuszkę i marszałka J. Piłsudskiego. Miejsce to łączy się też z postacią papieża Jana Pawła II, który był gospodarzem katedry w latach 1967-78. Warto też wejść na wieżę, gdzie zawieszono szereg dzwonów z największym - ważącym 8 ton - Dzwonem Zygmunta z 1521 r. noszącym imię fundatora - króla Zygmunta I Starego. Jego dostojnego brzmienia można wysłuchać tylko przy okazji wielkich uroczystości religijnych, jak np. Wielkanoc. Perełką katedry jest renesansowa kaplica pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny zwana Zygmuntowska, wzniesiona w latach 1519-33 według projektu Bartolomeo Berecciego. Kaplica wyróżnia się z zewnątrz kopułą pokrytą złotą łuską.

Zamek królewski jest utrzymany w stylu renesansowym, o czym świadczy arkadowy dziedziniec oraz wnętrza i ich wyposażenie. Szczególnie oryginalna jest sala Poselska zwana także "Pod Głowami", gdyż w kasetonowym stropie znajdowały się 194 rzeźbione drewniane głowy; dziś pozostało tylko 30. Unikatową kolekcję 137 arrasów, zdobiących komnaty wykonano we Flandrii na zamówienie króla Zygmunta II Augusta. Kolekcja jest najcenniejszym zespołem eksponatów Zamku Królewskiego.

Odrębny dział muzealny prezentuje zbiory sztuki wschodniej, głównie pochodzące z czasów wojen polsko-tureckich XVI-XVII w.

Dodatkową atrakcją Wawelu jest jaskinia wypłukana wodami Wisły pod wapiennym wzgórzem zwana Smoczą Jamą, gdyż zgodnie z legendą zamieszkiwał w niej Smok Wawelski. Jaskinia jest udostępniona do zwiedzania.

Ze wzgórza wawelskiego roztacza się ładny widok na Wisłę i zachodnia część miasta.

 

Trasa uniwersytecka

W roku 2000 przypadł jubileusz 600-lecia odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego, najstarszej uczelni w Polsce. W 1400 r. Władysław Jagiełło odnowił Uniwersytet, założony - jako Akademia Krakowska - w roku 1364 przez Kazimierza Wielkiego. Jest to najstarszy, po praskim, uniwersytet w Europie Środkowej. Z niego myśl intelektualna promieniowała na całą Europę. Okres złotego wieku to czasy największej świetności Krakowa, kształtowania się prądów humanizmu i reformacji, określających na przyszłość tożsamość miasta. Studentami Uniwersytetu Jagiellońskiego byli m.in. Mikołaj Kopernik, którego heliocentryczna teoria stała się epokowym odkryciem oraz Karol Wojtyła, wybrany później do piastowania funkcji papieskiej (Jan Paweł II).
Uniwersytet Jagielloński jest w czołówce polskich uczelni wyższych oraz odgrywa wiodącą rolę pośród 17 krakowskich uczelni. Do najważniejszych uczelni miasta należą: Akademia Górniczo-Hutnicza, Politechnika Krakowska, Akademia Ekonomiczna, a także Akademia Sztuk Pięknych - najstarsza uczelnia artystyczna w Polsce. Na terenie miasta znajduje się niemal 100 instytutów badawczych. Najstarszą placówką naukową jest Polska Akademia Umiejętności, istniejąca od 1816 r.

 

Trasa nowohucka

1. Centrum Administracyjne Huty im. Tadeusza Sendzimira - Gmach Północny
Najbardziej charakterystyczny zespół architektury okresu socrealizmu w Nowej Hucie. Dwa bliźniacze gmachy projektu J. Ballenstedta i J. Ingardena, wzniesione w l. 1952- 1955; stanowią oprawę głównego wejścia na teren huty. Gmach północny zamyka perspektywę alei Solidarności. Budowle nawiązują do renesansowych i barokowych pałaców włoskich, stąd potocznie określenia " Watykany" i "Pałace Dożów". Zwieńczone okazałymi attykami, naśladującymi typowy motyw architektury krakowskiej XVI i XVII wieku.

2. Krzesławice - Kościół św. Jana Chrzciciela i Matki Bożej Szkaplerznej
Kościół św. Jana Chrzciciela i Matki Bożej Szkaplerznej. Pierwotnie znajdował się W Jaworniku k. Myślenic. Zbudowany w latach 1633 - 1648, kilkakrotnie powiększany. W 1983 r. poważnie uszkodzony i zdewastowany, w latach 1983 - 1985 przeniesiony na obecne miejsce i zrekonstruowany z myślą o zainicjowaniu skansenu. Typowy obiekt polskiego sakralnego budownictwa drewnianego. Zachowana częściowo polichromia z czasu budowy, barokowa ambona i późnogotycki krucyfiks.

Dworek Jana Matejki
Wieś Krzesławice, wzmiankowana po raz pierwszy w XIII w., należała m.in. do konwentu bożogrobców z Miechowa i Akademii Krakowskiej, od 1788 r. do wybitnego przedstawiciela polskiego oświecenia H. Kołłątaja, od 1822 r. do kupiecko - bankierskiej rodziny Kirchmayerów. Dwór wzniesiony przez J.K Kirchmayera w miejscu drewnianej siedziby H. Kołłątaja został zakupiony przez J. Matejkę w 1876 r., odnowiony i powiększony o pracownię letnią i ganek według projektu artysty. Od 1959 r. stanowi własność Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, mieści m.in. zrekonstruowany salon J. Matejki i pokój H. Kołłątaja. Przed dworem brązowe popiersie Matejki autorstwa Cz. Dźwigaja z 1994 r.

3. Aleja Solidarności - Fragment Zabudowy Osiedla Stalowego
Wytyczona w 1949 r. jako jedna z pięciu głównych osi kompozycyjnych Nowej Huty, według urbanistycznej koncepcji T. Ptaszyckiego. Łączy miasto z kombinatem metalurgicznym; w założeniach ideowych zwana " osią pracy". Aleją biegnie najstarsza linia tramwajowa Nowej Huty, uruchomiona 7 XI 1952. Zabudowa osiedli Szkolnego i Stalowego, ramująca aleję w części środkowej, tworzy na granicy terenów zielonych oddzielających miasto od kombinatu monumentalną oprawę architektoniczną, zwaną Bramą Nowej Huty. Osiedle Szkolne, wznoszone od r. 1953 według projektu S. Juchnowicza, są reprezentatywnymi przykładami zespołów architektury szczytowego okresu realizmu socjalistycznego.

4. Osiedla Wandy i Willowe - Zabudowa osiedla Willowego
Pierwsze osiedla Nowej Huty, wzniesione w l. 1949 - 1951. Granicę między nimi stanowi ul. S. Mierzwy. Przy skrzyżowaniu z ul. G. Daniłowskiego najstarszy plac Nowej Huty. Do placu przylega od północy budynek najstarszej poczty nowohuckiej (pierwotnie mieszczący także Międzyzwiązkowy Klub Robotniczy), od zachodu gmach centrum kultury "Fama" (pierwotnie restauracja "Gigant" oraz dom towarowy), od południa najstarszy blok mieszkalny (os. Wandy 14). Datę rozpoczęcia budowy bloku (23 VI 1949) przyjmuje się za początek miasta Nowa Huta. Osiedla zrealizowane w konwencji miasta - ogrodu; zabudowę tworzą jedno- i dwupiętrowe typowe domy o stromych dachach, projektu F. Adamskiego.

5. Zespół Klasztorny 00. Cystersów - Kościół Wniebowzięcia Matki Bożej i św. Wacława
Wzdłuż ul. Klasztornej rozwijała się północna część wsi Mogiła, włączonej do Krakowa w r. 1951. W 1222 r. biskup krakowski I. Odrowąż podarował wieś zakonowi cystersów. Powstało opactwo, które stało się jednym z najważniejszych ośrodków życia duchownego Małopolski. Cystersi wznieśli romańsko - gotycki kościół Wniebowzięcia Matki Bożej i św. Wacława. Budowa świątyni, konsekrowanej w 1266r., trwała z przerwami do 1350 r. Większe przebudowy nastąpiły w XVIII w.: odbudowa po pożarze w 1743 r., barokizacja wnętrz do 1790 r. W kościele zachowały się liczne zabytki malarstwa i rzeźby, wśród nich czczony od średniowiecza krucyfiks w sanktuarium Krzyża świętego oraz renesansowe malowidła ścienne Stanisława Samostrzelnika. Klasztor wzniesiony w XIII w. był wielokrotnie przebudowywany; zachowały się gotyckie krużganki. Do klasztoru przylega dom przeora z połowy XV w. i pałac opacki wzniesiony w 1569 r. W ogrodzie znajduje się tzw. plac Jana Pawła II z ołtarzem polowym i stacjami Drogi Krzyżowej (Cz. Dźwigaj).

Zespół Klasztorny 00. Cystersów - Kościół św. Bartłomieja
Kościół św. Bartłomieja, niegdyś parafialny, obsługiwany przez cystersów. Wzniesiony w r. 1466 przez cieślę M. Mączkę, rozbudowany po 1740 r. przez dostawienie kaplic. Kościół trójnawowy, co w polskim budownictwie drewnianym jest rozwiązaniem unikatowym. We wnętrzu barokowa polichromia imitująca architekturę. Wejście na cmentarz kościelny przez dzwonnicę z bramkami, zbudowaną w 1752 r.

6. Szpital Specjalistyczny im. S. Żeromskiego - Główny budynek szpitala
Szpital Specjalistyczny im. S. Żeromskiego, pierwotnie Miejski, obecna nazwa od 1974 r. Wzniesiony w latach 1951 - 1954 wg projektu S. Porębowicza i S. Skrzyńskiego. Kompleks 17 pawilonów, pawilonów których główny - z okazałym frontem, poprzedzony schodami - ma wszystkie cechy architektury socrealizmu, nawiązuje do barokowego budownictwa pałacowego. Przed budynkiem spiżowe popiersie patrona, autorstwa M. Koniecznego (1974). Szpital ma 19 oddziałów, leczy rocznie ok. 19 tyś. Pacjentów. Drodze do pl. Centralnego dawne kino światowid oddane do użytku w 1958 r. wg projektu A. Uniejewskiego. W architekturze wyraźne nawiązania do klasycyzmu XVIII w.

7. Plac Centralny - Zabudowa przy Placu Centralnym
Ośrodek kompozycyjny założenia urbanistycznego Nowej Huty, opracowanego w latach 1949 - 1952 przez T. Ptaszyckiego i zespół w składzie B.Skrzybalski, A. Fołtyń, J. Ingarden, T. Janowski, S. Juchnowicz, T. Rembiesa. Plan miasta nawiązuje do wielkich europejskich kompozycji urbanistycznych, jest jedną z najlepszych realizacji czasów realizmu socjalistycznego w Polsce. Plac niedokończony: nie powstał obelisk pośrodku i południowe zamknięcie w postaci monumentalnego domu kultury. Zabudowa placu wzniesiona w l. 1952 - 1956 wg. projektu J. Ingardena, nawiązuje do budowli renesansu i baroku. Po południowej stronie placu, niezgodnie z koncepcją Ptaszyckiego, zbudowane Nowohuckie Centrum Kultury (Z. Pawelski, 1974 - 1983) i osiedle Centrum E (r. Loegler z zespołem, 1988 - 1995), utrzymane w stylistyce postmodernizmu.

8. Aleja Róż, Aleja Przyjaźni - Aleja Róż z sylwetką niezrealizowanego ratusza
Pośrodku obszernego placu za al. Przyjaźni zamierzono wznieść ratusz miasta Nowa Huta: czteroskrzydłowy budynek, zwieńczony pseudorenesansową attyką (proj. T. Janowski). Wieża ratusza, nawiązująca do wieży ratusza krakowskiego, miała być kulminacyjnym elementem sylwety miasta, stanowiąc zarazem najważniejszy punkt orientacyjny. Monumentalne budynki przyległe do placu mieścić miały siedziby organizacji politycznych i społecznych, urzędy, bank i sąd. Aleję Róż zaplanowano, zgodnie z założeniami ideowymi, jako trasę pochodów i manifestacji. W latach 1973 - 1989 w południowej części alei stał pomnik W. I. Lenina, wykonany z brązu przez M. Koniecznego.

9. Aleja gen. W. Andersa, ulica Ludźmierska - Kino świt
Punkt zetknięcia kompleksów urbanistycznych z trzech okresów budowy Nowej Huty. Osiedle Teatralne (1950 - 1955) było pierwsze, w którym zrealizowano w pełni założenia realizmu socjalistycznego: zabudowa obrzeżna, parawanowe ciągi bloków, łączonych przewiązkami i pasażami, monumentalizowana architektura dekorowana motywami historycznymi. Osiedle Zgody (budowane w 1955 r.) ma formy podobne, lecz uproszczone. Osiedla Handlowe i Spółdzielcze (wzniesione w latach 1957 - 1961 wg projektu B. Skrzybalskiego i T. Rembiesy) są przykładami definitywnego odejścia ku urbanistyce i architekturze nowoczesnej. Przy ul. M. Boruty - Spiechowicza znajduje się najciekawszy w Nowej Hucie zespół zieleni komponowanej.

10. Osiedle Teatralne i Teatr Ludowy
Po obydwu stronach ul. Obrońców Krzyża najstarsza zabudowa Nowej Huty wzniesiona wg kanonów realizmu socjalistycznego (1950 - 1953). Osiedle Teatralne, zaprojektowane jako "kwartał kultury", mieści kino świt i teatr Ludowy (1954 - 1955, J. Ingarden, J. Dąbrowski). Teatr wzniesiono po rezygnacji z budowy Domu Kultury w południowej części pl. Centralnego. Działalność teatru zainaugurowano inscenizacją sztuki "Krakowiacy i Górale" W. Bogusławskiego (stąd nazwa osiedli po przeciwnej stronie ulicy). Akcja sztuki umiejscowiona została w Mogile. Teatr był jedną z najważniejszych scen polskich popaździernikowej odwilży. Po skrzyżowaniu u. Obrońców Krzyża i Ludźmierskiej drewniany krzyż upamiętniający wydarzenia z 27 IV 1960, gdy spacyfikowano spontaniczną demonstrację w obronie diecezji o budowie pierwszego w Nowej Hucie kościoła (konkurs na projekt w r. 1957). W osiedlu Górali 23 znajduje się Muzeum Czynu Zbrojnego przy Klubie Kombatanta, powołane w r. 1968.

11. Plac B. Włosika - Kościół Arka Pana
Pośrodku placu krzyż upamiętniający miejsce śmierci B. Włosika, zastrzelonego przez SB podczas demonstracji 13 X 1982 r. Kościół Matki Bożej Królowej Polski, zw. Arką Pana, wzniesiony w latach 1967 - 1977 wg projektu W. Pietrzyka, pierwszy z nowych kościołów w Nowej Hucie. Budowa pełna symbolicznych znaczeń, inspirowana kaplicą w Ronchamp, przypomina Łódź z krzyżem - masztem. Wnętrze dwupoziomowe, w części górnej m.in. marmurowy ołtarz w kształcie dłoni, z tabernakulum przedstawiającym wszechświat, ekspresyjne Ukrzyżowanie (B. Chromy), aluzyjne, nasycone odniesieniami do dziejów Polski stacje Drogi Krzyżowej (M. Lipieński, 1980 - 1983), w części dolnej kaplice, m.in. Pojednania, z rzeźbami A. Rząsy.

 

Krakowski Szlak Techniki

Krakowski Szlak Techniki jest miejskim szlakiem dziedzictwa przemysłowego – pierwszym tego typu w Polsce. Kraków w 2. poł. XIX i w 1. poł. XX w. był jednym z najważniejszych na ziemiach polskich ośrodków cywilizacyjnych: wielkim centrum politycznym, kulturalnym i naukowym. W życiu miasta istotną rolę odgrywała także gospodarka. Kraków wykształcił, dla rozwoju przemysłowego, własne zaplecze intelektualne i akademickie, a światowe osiągnięcia postępu technicznego były szybko wdrażane.

Powstałe w XIX i XX w. w Krakowie i Podgórzu (oba miasta połączyły się w 1915 r.) budowle techniczne i obiekty przemysłowe w większości znakomicie wkomponowane zostały w krajobraz kulturowy, którego są integralną częścią. Dzieła techniki sąsiadują z obiektami architektury sakralnej i świeckiej o wyjątkowych walorach artystycznych, tworząc wraz z nimi harmonijny układ urbanistyczny. Wiele z krakowskich obiektów techniki i przemysłu zostało wzniesionych według projektów najwybitniejszych w tym czasie polskich architektów, konserwatorów i budowniczych, takich jak T. Stryjeński, F. Mączyński, Z. Hendel, K. Knaus, T. Talowski, M. Moraczewski, J. Zawiejski, J. Rzymkowski. Część krakowskich zabytków techniki i przemysłu to obiekty zaprojektowane, wzniesione i wyposażone w urządzenia techniczne przez inżynierów z różnych krajów Europy – tym samym stanowią część europejskiego dziedzictwa kulturowego.

Pierwsza trasa Krakowskiego Szlaku Techniki nie wyczerpuje całego potencjału dziedzictwa przemysłowego miasta. Znajdują się na niej wybrane, kluczowe dla rozwoju miasta ery przemysłowej, obiekty: najstarsza krakowska stacja kolejowa, gazownia, zajezdnia tramwajowa, elektrownie, strażnica pożarnicza, browar, fabryki z branży maszynowej i metalowej, budowle inżynieryjne. Część z nich nadal pełni pierwotne funkcje, część adaptowana jest do nowych – w tym publicznych. Stąd bierze się fakt, że nie wszystkie obiekty na szlaku są jeszcze w pełni dostępne dla zwiedzających.

Główna atrakcja turystyczna i poznawcza na Szlaku to dawna zajezdnia tramwajowa i działające w niej Muzeum Inżynierii Miejskiej, w którym umieszczono punkt informacji o Krakowskim Szlaku Techniki i dziedzictwie przemysłowym miasta.

1. Stacja kolejowa
2. Browar rodziny Gőtzów
3. Podkop Talowskiego i wiadukt kolejowy
4. Elektrownia teatru miejskiego
5. Kuźnia Zieleniewskich
6. Strażnica pożarnicza
7. Wiadukt kolejowy
8. Przepust drogowy przy ul. Miodowej
9. Elektrownia krakowska
10. Zabytkowa zajezdnia tramwajowa
11. Gazownia Miejska
12. Most Podgórski
13. Most Piłsudskiego
14. Bulwary wiślane
15. Elektrownia podgórska
16. Fabryka Schindlera

do góry

PRZYDATNE INFO

Jak dotrzeć?
Międzynarodowy port lotniczy im. Jana Pawła II w Balicach oddalony jest 15 km od centrum miasta - dojazd autobusami miejskimi - 192 i 208 (rozkład jazdy na stronie komunikacja.krakow.pl).

Bezpośrednie międzynarodowe połączenia kolejowe łączą Kraków z Austrią (Wiedeń), Czechami (Praga), Republiką Federalną Niemiec (Berlin, Drezno, Frankfurt/M., Frankfurt/O., Lipsk), Rumunią (Bukareszt), Słowacją (Bratysława, Koszyce), Ukrainą (Kijów, Lwów, Odessa), Węgrami (Budapeszt). Kraków posiada także połączenia kolejowe ze wszystkimi większymi miastami w Polsce. Podróż z Krakowa do Warszawy ekspresowym pociągiem Inter City trwa 2,5 godziny.

Kraków leży przy ważnych szlakach komunikacyjnych na skrzyżowaniu tras E 77 (łączącej północ kraju z południem) i E 40 (łączącej zachód kraju ze wschodem). Od strony zachodniej, ze Śląska można także dojechać do Krakowa autostradą A4.

Sieć Informacji Miejskiej

  • Wieża Ratuszowa - Rynek Główny 1, tel. 012 433 73 10, codziennie w godz. 9.00-19.00
  • Międzynarodowy Port Lotniczy Balice, tel. 012 285 53 41, codziennie w godz. 10.00-18.00
  • ul. Szpitalna 25, tel. 012 432 01 10, codziennie w godz. 9.00-19.00
  • ul. św. Jana 2, tel. 012 421 77 87, od poniedziałku do soboty w godz. 10.00-18.00
  • ul. Józefa 7, tel. 012 422 04 71, codziennie w godz. 10.00-18.00
  • os. Słoneczne 16, tel. 012 643 03 03, od wtorku do soboty w godz. 10.00-14.00
  • Pawilon Wyspiański 2000-plac Wszystkich Świętych 2, tel. 012 616 18 86, codziennie w godz. 9.00-19.00

Wspólny adres e-mail dla punktów informacji miejskiej: it@infokrakow.pl

TELEFONY ALARMOWE
Pogotowie Ratunkowe - 999
Policja - 997 (numer alarmowy z telefonu komórkowego - 112)
Posterunek Policji Rynek Główny 29, tel. 615 73 17 (całodobowy)
Komisariat Policji Kraków - Stare Miasto, ul. Szeroka 35, tel. 615 29 14
Straż Pożarna - 998
Straż Miejska - 986

POMOC MEDYCZNA
Całodobowa informacja medyczna pod numerem - 661 22 40
Informacja medyczna - 94 39

Pogotowie Ratunkowe całodobowe

  • ul. Łazarza 14, tel. alarmowe 999, 424 42 00 (zachorowania i przewozy - tel. 422 29 99)
  • Rynek Podgórski 2, tel. 656 59 99
  • Nowa Huta, tel. 644 49 99

Prywatne całodobowe usługi medyczne:

  • Falck, tel. 96 75, 639 54 01
  • Scanmed, tel. 412 36 93
  • Medicover, tel. 616 10 00

Pogotowie stomatologiczne:

  • Denta-Med, ul. Austiańska 13, tel. 292 33 00 (całodobowe)
  • "Vitadent", ul. Dietla 38, tel. 432 86 00 (od 8.00-24.00)

TELEFONY INFORMACYJNE
Połączenia kolejowe (PKP) - 94 36, 393 15 80, 393 56 76 (telefon interwencyjny do godz. 15.00);
Połączenia autobusowe (PKS) - 0300 300 120 (z tel. TP), 0 701 374 445 (z tel. Netia), 720 81 20 (z tel. komórkowego);
Komunikacja miejska (MPK) - 91 50

KRAKOWSKA KARTA TURYSTYCZNA
Krakowska Karta Turystyczna to oszczędność czasu i pieniędzy. Karta ułatwi i uprzyjemni turystom pobyt w naszym zabytkowym, tętniącym życiem mieście.

Dwu- lub trzydniowa karta upoważnia posiadacza do bezpłatnych przejazdów w autobusach i tramwajach miejskich oraz do bezpłatnych wstępów do 32 muzeów krakowskich. Karta zapewnia poruszanie się środkami komunikacji miejskiej, zarówno w dzień, jak i w nocy, ważna jest na linii autobusu miejskiego nr 192 na lotnisko w podkrakowskich Balicach. Oferta krakowskich muzeów jest bardzo bogata i różnorodna, niektóre z nich posiadają unikalne zbiory sztuki, a swoje siedziby mają w najcenniejszych zabytkach architektury miejskiej. Posiadacze karty mogą ponadto skorzystać z systemu rabatów w wybranych restauracjach i sklepach oraz na wycieczki lokalne.

Karta jest imienna i nie może być przekazywana. Karta jest ważna tylko z wpisaną datą, którą nanosi sprzedawca, oraz z podpisem posiadacza. Okres ważności dwudniowej karty rozpoczyna się o godz. 0.00 w dniu oznaczonym na odwrotnej stronie karty i obowiązuje do godz. 24.00 następnego dnia. Karta trzydniowa jest ważna od godz. 0.00 dnia oznaczonego na karcie przez trzy kolejne dni włączywszy w to dzień oznaczony na karcie. Termin jej ważności upływa o godz. 24.00 dnia trzeciego.

Karta jest plastikowa, na wzór karty kredytowej. Cena karty: Karta dwudniowa - 45 PLN, Karta trzydniowa - 65 PLN. Dodatkowe informacje można znaleźć na stronie: www.krakowcard.com.

Urząd Miasta Krakowa
Pl. Wszystkich Świętych 3/4, 31-004 Kraków
Centralna Informacja UMK: 012-616-1200, 012-616-1207

do góry

Informacje zredagowane przez zespół ZWIEDZAJMY.PL na podstawie materiałów zgromadzonych na www.krakow.pl – oficjalnej stronie Urzędu Miasta w Krakowie. Foto: Artur Żyrkowski, Biuro Promocji i Marketingu Miasta Krakowa, Urząd Miasta Krakowa.

 
WYZNACZ TRASĘ Z


 
galeria
|| podziękowania i patronaty || redakcja serwisu || regulamin serwisu || PLIKI COOKIES ||
 
 
©2008 zwiedzajmy.pl
copyright GRUPA 2G - wszystkie prawa zastrzezone