zwiedzajmy.pl Polska  
WYSZUKAJ W SERWISIE

strona główna
kujawsko-pomorskie
Powiat Bydgoski
Powiat Chełmiński
P. Golubsko-Dobrzyński
Powiat Grudziądzki
Powiat Radziejowski
Powiat Świecki
Powiat Toruński
Powiat Tucholski
Powiat Żniński
Włocławek
Powiat Bydgoski

    KRÓTKI OPIS     ZABYTKI I MUZEA    INNE ATRAKCJE     NA WYCIECZKI     PRZYDATNE INFO    

 

KRÓTKI OPIS

Powiat bydgoski usytuowany jest w środkowozachodniej części województwa kujawsko-pomorskiego, jego powierzchnia wynosi 1.394 km2, co stanowi 7,8% powierzchni całego województwa. W skład powiatu bydgoskiego wchodzą następujące gminy: Białe Błota, Dobrcz, Dąbrowa Chełmińska, Koronowo, Nowa Wieś Wielka, Osielsko, Sicienko i Solec Kujawski. Przez teren powiatu bydgoskiego przepływają następujące rzeki: Wisła, Brda, Noteć oraz Kanał Bydgoski. Największe kompleksy leśne to Puszcza Bydgoska znajdująca się w środkowej części powiatu, na północnych obrzeżach znajdują się fragmenty Borów Tucholskich z wydłużonym klinem, otaczają Zalew Koronowski i od wschodu Dolinę Dolnej Brdy łącząc się z Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku w Bydgoszczy. Łączna powierzchnia lasów wynosi 574 km2, co stanowi ponad 40% terenu powiatu bydgoskiego. Największym powierzchniowo akwenem jest zbiornik Zalewu Koronowskiego, a ściślej jego południowy fragment znajdujący się w gminie Koronowo, następnie jeziora: Borówno - gmina Dobrcz, jezioro Jezuickie - gmina Nowa Wieś Wielka, rynny jezior Byszewskich znajdujących się na terenach gminy Koronowo i Sicienko.

do góry

ZABYTKI I MUZEA

W okresie wpływów rzymskich na terenie powiatu bydgoskiego powstało wiele osad, których pozostałości znajdujemy we współczesnej Bydgoszczy, Gościeradzu, Pawłówku oraz Smukale. Pomiędzy VII i IX wiekiem powstały na terenie powiatu dwa grodziska - w Zamczysku (nieopodal dzisiejszego Myślęcinka) oraz w Strzelcach Dolnych. W tym samym czasie powstała również duża osada obronna w Gądeczu, w miejscu gdzie park w dawnym dworze przechodzi w malowniczą, nadwiślańską skarpę. Za najstarszą formę organizacyjną poprzedzającą dzisiejszy powiat bydgoski można jednak uznać dopiero kasztelanię wyszogrodzką utworzoną w 1113 roku. W roku 1250 do Byszewa przybyli pierwsi zakonnicy cysterscy, którzy pod koniec XIII w. przenieśli się do dzisiejszego Koronowa, gdzie rozpoczęli budowę najwspanialszego dzieła architektonicznego na tym terenie -bazylikowego, trójnawowego kościoła klasztornego. Większość zabytkowych kościołów północnej części powiatu bydgoskiego powstała z inicjatywy ojców cystersów z Koronowa. Na terenie powiatu zachowało się również kilka interesujących siedzib ziemiańskich, przede wszystkim z drugiej  połowy XIX w.  – we Włókach, Wojnowie, Chełmszczonce, Wierzchucinku, Witoldowie, Słupowie, Łyskoniu, Krąpiewie, Kruszynie, Trzęsaczu, ! Gliszczu i Lisim Ogonie. Najokazalszą rezydencją na terenie powiatu bydgoskiego jest zespół pałacowo-parkowy w Ostromecku, składający się z dwóch pałaców z XVIII i XIX w. oraz przepięknego kompleksu ogrodowego. Obecnie służy on jako miejsce organizacji licznych konferencji, narad, wystaw oraz koncertów. To również doskonałe miejsce niedzielnych spacerów nie tylko licznej rzeszy Bydgoszczan. W południowo - wschodniej części powiatu - od końca XVI w. zaczęli osadzać się menonici. Doświadczeni w inżynierii wodnej, w krótkim czasie z bagien i rozlewisk uczynili urodzajną krainę. Dzisiejszymi śladami ich osadnictwa w powiecie bydgoskim są kanały irygacyjne koło Strzelc, terasy na skarpie koło Włók i Trzęsacza, a także nieliczne już chaty menonickie w okolicach Solca Kujawskiego. Zabytki olenderskiej kultury menonickiej zachowały się w Przyłubiu, Makowiskach i Otorowie.

Bogactwem powiatu bydgoskiego jest jego niezwykła różnorodność. Tu spotyka się krajna z Pałukami, Pomorze z Wielkopolską, ziemia chełmińska z Kujawami. Do najciekawszych zabytków położonych na terenie powiatu bydgoskiego należą:

  • zespół pocysterski w Koronowie (kościół i przylegający do niego czworobok zabudowy klasztornej oraz dawny pałac opacki i mur kościelny),
  • gotycki kościół pw. św. Andrzeja w Koronowie, pochodzący z pierwszej połowy XIX w.
  • budynek koronowskiego ratusza,
  • kościół parafialny "Sanktuarium Maryjne" w Byszewie pochodzący z 1633 r.,
  • dworek Leona Wyczółkowskiego w Gościeradzu,
  • drewniany kościół pw. św.  Marii Magdaleny z XVII w.,
  • wiadukt kolejowy w Buszkowie koło Koronowa,
  • muzeum rolnictwa przy Zespole Szkół Agro - Ekonomicznych w Karolewie,
  • kościół pw. św. Kazimierza w Kruszynie,
  • pałacyk myśliwski w Brzozie Bydgoskiej,
  • kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny z połowy XIX w. w Kozielcu,
  • drewniany kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z XVIII w.,
  • solecki ratusz z przełomu XIX i XX w.,
  • zespół pałacowo - parkowy w Ostromecku (dwa pałace - starszy z XVI 11 w. i nowy z XIX w. oraz rozległy park).

do góry

INNE ATRAKCJE

W Koronowie co roku w okresie letnim odbywa się Festyn Cysterski połączony z bitwą pod Koronowem, która miała miejsce w październiku 1410 roku.

Na terenie powiatu bydgoskiego istnieje kilka akwenów wodnych, na których można uprawiać żeglarstwo lub windsurfing. Najważniejsze z nich to: Zalew Koronowski na terenie Gminy Koronowo oraz Jezioro Jezuickie na terenie Gminy Nowa Wieś Wielka.

NAJLEPSZY AKWEN DO ŻEGLOWANIA

Zalew Koronowski to niewątpliwie największy i najbardziej atrakcyjny zbiornik na terenie powiatu bydgoskiego, chociaż nie jedyny. Zbiornik Koronowski położony jest w dolnym odcinku rzeki Brdy, na skraju Borów Tucholskich, w pobliżu miejscowości Koronowo, od której przyjął swoją nazwę. Rozciąga się on od ujścia rzeki Kamionki do hydroelektrowni w Samociążku. Tworzą go spiętrzone zaporą w Pieczyskach, wody rzeki Brdy, które zalały w różnym stopniu, poza doliną Brdy, odcinki ujściowe jej dopływów oraz liczne jeziora. Głębokości zbiornika są zróżnicowane i sięgają do 21 m. Nad Zalewem Koronowskim w wielu miejscach powstały ośrodki wypoczynkowe z własnymi plażami i pomostami. Jest też kilka dobrze wyposażonych portów i przystani jachtowych. Zbiornik Koronowski prawie na całej przestrzeni posiada suche brzegi z lasem dochodzącym do wody. Daje to znakomitą możliwość dobijania żaglówką do brzegu prawie w każdym miejscu. Na omawianym akwenie obowiązuje ograniczona strefa ciszy. Oznacza to, że nie można pływać motorówkami i skuterami wodnymi a w silniki spalinowe do 5 kW wyposażone mogą być tylko jachty żaglowe, łodzie wędkarskie i rybackie.
Generalnie na tym akwenie przeważają wiatry północne. Są jednak miejsca, gdzie występują wiatry zachodnie. Dosyć często, szczególnie w zatokach, przesmykach i węższych częściach akwenu wiatr „kręci", czego przyczyną są odbicia od brzegu. Tak, więc jest niezła zabawa, przez co Zalew jest jeszcze atrakcyjniejszy dla zwolenników aktywnego spędzania wolnego czasu. Przedstawiony akwen obfituje również w dużą ilość przesmyków i malowniczych zatoczek, gdzie można znaleźć ciszę i spokój, a także złowić niezłą rybę na kolację. Podczas żeglugi po Zalewie Koronowskim można wypatrzeć orła Bielika oraz zobaczyć Czaplę Siwą lub podziwiać baraszkujące kormorany. Jedną z atrakcji jest też ponad stuletni most kolejowy sięgający prawie lustra wody, ale doświadczony żeglarz po złożeniu masztu może się pod nim przeprawić i kontynuować wyprawę w kierunku ujścia Brdy. Zalew Koronowski charakteryzuje się tym, że każdy podczas żeglarskiej włóczęgi po nim znajdzie na pewno coś dla siebie. Gorąco do tego namawiamy.

NAJLEPSZE MIEJSCE DO UPRAWIANIA WINDSURFINGU

Kolejnym zbiornikiem, na który warto zwrócić uwagę jest Jezioro Jezuickie. Położone jest ono w makroregionie Pradolina Toruńsko - Eberwaldzka, koło wsi Brzoza. Akwen oddalony jest około 16 km na południe od Bydgoszczy i stanowi ważny obiekt rekreacyjny dla mieszkańców miasta. Jezioro jest reliktem odpływu wód w okresie zlodowacenia bałtyckiego. Rzeźba terenu w rejonie jeziora jest słabo zróżnicowana. Południowa część jeziora charakteryzuje się płaskim brzegiem, wyniesionym w dalszej odległości na 1-2 metry ponad poziom zwierciadła wody. Południowy brzeg jeziora jest płaski, natomiast od strony północnej przylegają do niego zalesione wzgórza wydmowe. Zbiornik posiada dobrze rozwiniętą strefę szuwarową tworzącą na śródjeziornych wypłyceniach roślinne wysepki. Północno - wschodnia część jeziora tworzy zamknięty zbiornik, połączony z centralnym basenem wąskim przesmykiem. Maksymalna długość jeziora to 2650 metrów, a szerokość to 1000 metrów. Długość linii brzegowej osiąga 7700 metrów, a maksymalna głębokość sięga 10,6 metra, tak, więc jezioro należy do zbiorników płytkich. Na nim, ze względu na ukształtowanie terenu istnieją doskonałe warunki do uprawiania windsurfingu.

Na terenie powiatu bydgoskiego znajduje się pięć sfer krajobrazu chronionego ze względu na mało zniekształcone środowisko, są to obszary: Wydmy Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej, Północny Pas Rekreacyjny Miasta Bydgoszczy, Dolina Dolnej Wisły, Zalew Koronowski, Rynny Jezior Byszewskich. Istnieje również 8 rezerwatów przyrody, w tym najcenniejsze ekosystemy naturalne, są to: „Augustowo" - florystyczny, „Las Mariański" - leśny, „Wielka Kępa Ostromecka" - leśny, „Linje" - torfowiskowy, „Reptowo" - faunistyczny, „Tarkowo" - florystyczny, „Dziki Ostrów" - leśny, „Kruszyn" -  leśny.

do góry

NA WYCIECZKI

GMINA KORONOWO
Gmina Koronowo, malowniczo położona na południowym skraju Borów Tucholskich z pięknym Zalewem Koronowskim, stanowi atrakcję turystyczną na skalę ogólnopolską. Miasto, w pobliżu którego w październiku 1410 r. stoczono jedną z najsłynniejszych bitew wojny polsko-krzyżackiej, jest odwiedzane przez turystów cały rok. Koronowo zawdzięcza swe istnienie i nazwę cystersom. To oni przenosząc swą siedzibę z pobliskiej Byszewy dali podstawę powstania miasta. Odwiedzający je turysta winien zatem skierować pierwsze kroki do wspaniałego gotyckiego kościoła pocysterskiego, którego początki sięgają XIII w. Po licznych przebudowach dziś prezentuje się jako trójnawowa, ceglana bazylika z rzędami kaplic o charakterze barokowym. Przylegające do kościoła zabudowania klasztorne dziś wykorzystywane są jako więzienie. Wnętrze świątyni wypełniają znakomite pod względem artystycznym lianę zabytki sztuki sakralnej, rzeźby, obrazy, stalle i przepiękne organy. W centrum miasta należy odwiedzić gotycki, pierwotnie budowany w XIV w., a przebudowany w wieku XVI, kościół pod wezwaniem św. Andrzeja. Koniecznie należy pójść na jedyny zachowany do dziś w powiecie żydowski kirkut. Zabytkowe obiekty odnaleźć można także w innych miejscowościach gminy Koronowo. W Nowym Jasińcu, nad brzegami jeziora, zachowały się do dziś ruiny średniowiecznego zamku krzyżackiego; w Byszewie warto odwiedzić miejsce powstania klasztoru cystersów. W Gościeradzu dworek, w którym mieszkał i tworzył Leon Wyczółkowski (jego grób znajduje się na cmentarzu w pobliskim Wtelnie). Gmina Koronowo słynie jednak z licznych, położonych nad wodami zalewu, ośrodków wypoczynkowych. Tysiącom przybyszów z najdalszych krańców kraju i zagranicy stworzono tu znakomite warunki do wypoczynku: obfite w ryby wody zalewu i kilkadziesiąt położonych na terenie gminy jezior, przyciągają amatorów wędkarstwa. Liczne przystanie i przygotowane na przyjęcie każdego gościa campingi i pola biwakowe zapraszają zarówno żeglarzy, jak i entuzjastów innych sportów.

GMINA SICIENKO
Gmina Sicienko leży na północny zachód od granic Bydgoszczy. Jej urozmaicone krajobrazy stanowią cel wycieczek zarówno turystów pieszych, rowerowych, jak i zmotoryzowanych. Pośród licznych jezior znaleźć można miejsca, gdzie z dala od miejskiego gwaru, czeka nieskażona przyroda. Do północnych krańców gminy dociera Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich, obejmujący jeziora Słupowskie oraz Wierzchucińskie Duże i Wierzchucińskie Małe. Przez część południową przepływa, wybudowany w roku 1774, łączący Noteć z Brdą, Kanał Bydgoski. Tereny usytuowane w pradolinie Noteci objęte są ochroną Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Zarówno kanał, jak i okoliczne jeziora cieszą się dużą popularnością wśród miejscowych wędkarzy. Skuszeni sukcesem i wcześniejszymi osiągnięciami, przyjeżdżają tu również hobbyści z najodleglejszych stron województwa. Na terenie gminy znajduje się również wiele godnych odwiedzenia miejsc zabytkowych. W Kruszynie podziwiać można pochodzący z drugiej połowy XIX wieku eklektyczny pałac, podobnie jak w Wojnowie. Godne zwiedzenia są dziewiętnastowieczne zespoły dworskie wraz z otaczającymi je parkami w Mochlu, Osowcu, Słupowie i Gliszczu. W tym ostatnim na amatorów konnych przejażdżek czeka znana w okolicy stadnina. Miłośnicy historii mogą tu zwiedzić unikatowy w skali kraju zespół umocnień, składający się z okopów, bunkrów, stanowisk ogniowych itp. - pozostałość po kampanii wrześniowej 1939 r. Za rzadkość uznaje się także zabytkowy dworzec w Kasprowie, jeden z niewielu obiektów świadczący o niegdysiejszej świetności Bydgoskiej Kolei Powiatowej, łączącej Bydgoszcz z Koronowem. Godne zwiedzenia są także zabytkowe, pochodzące najczęściej z XIX stulecia kościoły w Kruszynie, Sicienku i Nowej Dąbrówce.

GMINA SOLEC KUJAWSKI
Na jej terenie można znakomicie wypocząć, a także zapoznać się bezpośrednio ze śladami naszej historii. Bez wątpienia do najatrakcyjniejszych obiektów zabytkowych należą ślady osadnictwa holenderskiego w Otorowie i Przyłubiu. Obejrzeć tu można ich niegdysiejsze siedziby i zwiedzić stary mennonicki cmentarz z nagrobkami otoczonymi misternie kutymi parkanami. W samym Solcu warto zobaczyć pochodzący z pierwszej połowy XIX wieku kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i z początków wieku ubiegłego pw. św. Stanisława Biskupa. Liczne zabytkowe kamieniczki usytuowane są m.in. przy ul. Bydgoskiej, Kościuszki, Toruńskiej.

GMINA NOWA WIEŚ WIELKA
To przede wszystkim obszar, na którym można znakomicie wypocząć. Zarówno nad cieszącym się dużą popularnością jeziorem Jezuickim (w Chmielnikach i Pieckach czekają na turystów dobrze zorganizowane i wyposażone ośrodki wypoczynkowe, gdzie chętni mogą skorzystać z plaż i kąpielisk), ale także z dala od gwarnych miejsc. Nie wolno bowiem zapominać, że blisko 60 % obszaru gminy zajmują lasy. Dla tych, którzy poszukują spokoju, wytyczono szlaki turystyczne i ścieżki rowerowe. Można nimi dotrzeć choćby na „Łąki Nadnoteckie" czy „Wydmy Kotliny Toruńskiej". Obszarów krajobrazu chronionego jest w gminie Nowa Wieś Wielka kilka, w sumie zajmują one blisko 70 % terenu. Na miłośników historii czekają liczne zabytki. Z pewnością nie wolno im w swych wędrówkach pominąć romantycznego, należącego ongiś do rodziny Skórzewskich, neogotyckiego pałacyku myśliwskiego, wybudowanego w Brzozie, w końcu XIX wieku.

GMINA BIAŁE BŁOTA
Posiadające swą siedzibę w Białych Błotach Nadleśnictwo Bydgoszcz stworzyło pośród tutejszych lasów ścieżkę tematyczną, zarówno dla turystów pieszych, jak i rowerowych. Jej zwiedzanie trwa, w pierwszym przypadku 5 godzin, w drugim około 1 godziny. Turyści winni odwiedzić również tutejsze kościoły, pochodzące z przełomu XIX i XX wieku w Cielu, Łochowie i Przyłękach. Zarówno przepływający przez teren gminy Kanał Bydgoski, jak i graniczna Noteć stanowią cel wycieczek wędkarzy, których kuszą obfite w ryby wody. Jesienią spotkać można w okolicznych lasach licznych grzybiarzy, okolice Białych Błot słyną bowiem z dorodnych prawdziwków, czarnych łebków i rydzów.

GMINA DOBRCZ
mina Dobrcz położona jest na północno-wschodnim krańcu powiatu bydgoskiego.Tych, którzy obrali to miejsce jako cel jedno- lub wielodniowej wycieczki, zapraszają ośrodki wypoczynkowe położone na brzegach, znanego z czystej wody, jeziora w Borównie. Przybywający w te okolice turysta nie zazna nudy. Może podziwiać przyrodę w Parku Krajobrazowym Doliny Dolnej Wisły. Spacerując, jadąc rowerem lub samochodem po licznych, specjalnie oznaczonych trasach turystycznych albo ścieżkach rowerowych, dotrze do Gądecza, gdzie będzie mógł podziwiać, pochodzący z XIX wieku dwór, albo zajrzeć do jaskini „Bajka". Dotrze też do Karolewa, gdzie czekają nań zbiory w Muzeum Techniki Rolnej. W położonych nie opodal Włókach nie wolno ominąć zaliczonego do grupy „0" zabytkowego drewnianego kościółka.

GMINA CISIELSKO
Gmina Osielsko jest położona na północnych obrzeżach Bydgoszczy, pomiędzy rzekami Wisłą i Brdą. Obszar gminy wynosi 10.289 ha, na ponad 50% porastają lasy. Największa, centralna część gminy leży na skraju Wysoczyzny Świeckiej, wzdłuż drogi krajowej Nr 5. Wschodnią i południową granicą, gmina przylega do bardzo ważnych korytarzy ekologicznych, umożliwiających przemieszczanie się gatunków pomiędzy odmiennymi obszarami o dużej różnorodności biologicznej. Część zachodnia gminy to Dolina Brdy z mikroregionem Bożenkowa. Wieś Bożenkowo jest położona wśród lasów stanowiących przedsionek Borów Tucholskich, z wieloma pomnikami przyrody. Niewielki fragment na wschodzie gminy należy do Doliny Fordońskiej i wchodzi w skład Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Wisły. Na szczególną uwagę zasługuje tu „Parów Jarużyński" z ciekawą roślinnością oraz źródliskami i wysiękami wodnymi zasilającymi meandrujący ciek wodny, płynący w dnie parowu do Wisły. Ze skarpy we wsi Jarużyn, z różnicą poziomów ok. 60 m widać piękną panoramę Wisły. W Żołędowie do ciekawych zabytków należy drewniany kościółek pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z początku XVIII w., ufundowany przez Moszczeńskich.

GMINA DĄBROWA CHEŁMIŃSKA
gmina Dąbrowa Chełmińska leży na prawym brzegu Wisły. Z Fordonu - dzielnicy Bydgoszczy prowadzi doń jeden z najdłuższych mostów w Polsce. Tuż za nim rozciągają się malownicze tereny nadwiślańskich łąk, będące naturalnym terenem lęgowym dla licznych gatunków ptaków - raj dla ornitologów. Ptaki gnieżdżą się nie tylko w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki. Blisko 6 tys. hektarów, a zatem blisko połowa powierzchni gminy, to lasy. Tu także spotkać można rzadkie zwierzęta i ciekawe rośliny. To wszystko legło u podstaw decyzji o utworzeniu w roku 1995 Zespołu Nadwiślańskich Parków Krajobrazowych. Spośród czterech rezerwatów przyrody na miano najbardziej osobliwego zasługuje rezerwat brzozy karłowatej w miejscowości Linie. Znakomity mikroklimat, niewątpliwy walor gminy, sprawia, iż pośród jej lasów i łąk da się znakomicie wypocząć. Bliskość obfitej w liczne gatunki ryb Wisły sprawia, że mogą tu liczyć na sukcesy wędkarze. Największą atrakcją turystyczną gminy jest położone na jej terenie Ostromecko. Wyłaniająca się z gąszczu zieleni jasna bryła pałacu, szczególnie pięknie prezentuje się od strony rzeki, jednak dopiero wejście na teren parku pokazuje, z jak wyjątkowym obiektem mamy do czynienia. Zespół pałacowo-parkowy składa się bowiem z dwu pałaców, zabudowań folwarcznych i otaczającego całą rezydencję parku. Warto je zwiedzić. W salach można podziwiać malarstwo współczesne i zbiór zabytkowych fortepianów i pianin. Szczęśliwcy trafić mogą na odbywające się tu koncerty muzyki kameralnej. W Ostromecku mieści się także, sięgająca 1894 roku, wytwórnia - znanej ze smakowitości - wody mineralnej.

do góry

PRZYDATNE INFO

STAROSTWO POWIATOWE W BYDGOSZCZY
ul. Konarskiego 1-3, 85-066 Bydgoszcz
tel. 0-52 34 97 443 / 444

WOJEWÓDZKA STACJA POGOTOWIA RATUNKOWEGO
ul. R.Markwarta 8, 85-950 Bydgoszcz
tel. 0-52 22 90 51

SZPITAL IM. DOKTORA JANA BIZIELA
ul. Ujejskiego 75, 85-168 Bydgoszcz
tel. 0-52 371 26 24

KOMENDA MIEJSKA POLICJI
ul. Wojska Polskiego 4F, 85-171 Bydgoszcz
tel. 0-52 372 55 01, 348 45 37

INFORMACJA PKS
tel. 0-52 322 17 51

INFORMACJA PKP
tel. 9436 lub 0-52 327 52 60

do góry

Informacje zredagowane przez zespół ZWIEDZAJMY.PL na podstawie materiałów udostępnionych nam dzięki uprzejmości Starostwa Powiatowego w Bydgoszczy. Szczególne podziękowania za życzliwość i współpracę dla Pani Małgorzaty Pastwa.

 
WYZNACZ TRASĘ Z


 
galeria
|| podziękowania i patronaty || redakcja serwisu || regulamin serwisu || PLIKI COOKIES ||
 
 
©2008 zwiedzajmy.pl
copyright GRUPA 2G - wszystkie prawa zastrzezone