zwiedzajmy.pl Polska  
WYSZUKAJ W SERWISIE

strona główna
mazowieckie
Garwolin
Góra Kalwaria
Grodzisk Mazowiecki
Konstancin-Jeziorna
Kozienice
Michałowice
Nadarzyn
Płock
Powiat Białobrzeski
Powiat Ciechanowski
Powiat Gostyniński
Powiat Grodziski
Powiat Lipski
Powiat Miński
Powiat Otwocki
Powiat Przasnyski
Powiat Radomski
Powiat Sierpecki
Powiat Warszawski Zach.
Powiat Węgrowski
Powiat Żuromiński
Przasnysz
Radom
Milanówek
Mińsk Mazowiecki
Powiat Lipski

    KRÓTKI OPIS     ZABYTKI I MUZEA    INNE ATRAKCJE     NA WYCIECZKI     PRZYDATNE INFO    

 

KRÓTKI OPIS

Powiat lipski znajduje się w południowo - wschodniej części woj. mazowieckiego i graniczy: od zachodu z powiatem radomskim, od północy z powiatem zwoleńskim, od wschodu z powiatem Opole Lubelskie (woj. Lubelskie), od południowego-zachodu z powiatem Ostrowiec Św.(woj. Świętokrzyskie), od południowego-wschodu z powiatem opatowskim (woj. Świętokrzyskie ). W skład powiatu lipskiego wchodzi 6 gmin: Chotcza, Ciepielów, Rzeczniów, Solec, Sienno, oraz miasto i gmina Lipsko.

do góry

ZABYTKI I MUZEA

Na obszarze powiatu znajduje się wiele zabytków, które są niewątpliwie atrakcjami turystycznymi dla osób odwiedzających ziemię lipską. Do najciekawszych należą:

w Solcu

  • ruiny zamku średniowiecznego z XIII - XIV wieku,
  • kościół p.w. św. Barbary  XVI w. (jeden z najstarszych zabytków drewnianych na Mazowszu)
  • zespół klasztorny oo Reformatów z XVII w.
  • dom z podcieniami kolumnowymi z XVIII w. - obecnie Dom Kultury
  • kościół Wniebowzięcia NMP z  XVIII w.
  • w gminie Solec: kościół p.w. św. Stanisława w Kolonii Raj, zabytkowy dworek modrzewiowy  w Woli Pawłowskiej

w gminie Sienno

  • Kościół p.w. św. Zygmunta z XV w (1431 r.). z wmurowaną tablicą erekcyjną w Siennie
  • Barokowa dzwonnica z XVIII w. w Siennie
  • Zespół pałacowy w Krzyżanówce,
  • pomnik płk. Dionizego Czachowskiego w Jaworze Soleckim.

w gminie Rzeczniów

  • kościół z XVI w. w Rzeczniowie
  • kościół z XVII w. w Grabowcu ,
  • pomnik legionistów w Grabowcu.

w gminie Chotcza

  • Kościół p.w. św. Trójcy w Chotczy
  • archeologiczne świadectwo średniowiecznego grodziska

w gminie Ciepielów

  • Kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Ciepielowie
  • Synagoga w Ciepielowie
  • Pomnik żołnierzy września 1939 r w Dąbrowie - miejsce mordu 300 żołnierzy Oddziału płk. J.Pelca w dniu 08.09.1939 r.
  • W miejscowości Gardzienice odkryto piece hutnicze starsze od tych, które znajdują się w Nowej Słupi.

w gminie Lipsko

  • Kościół p.w. Św. Trójcy z 1614 r. w Lipsku
  • Kapliczka w Gruszczynie,
  • Kościół św. Piotra i Pawła w Krępie Kościelnej,
  • Muzeum Wsi w Lipie Miklas 

do góry

INNE ATRAKCJE

Dużą atrakcyjnością powiatu jest dolina Wisły położona na terenie gmin Chotcza i Solec. Charakteryzuje się szerokim korytem, licznymi wyspami i piaszczystymi łachami. Brzegi i tarasy zalewowe porastają wikliny nadrzeczne, resztki lasów łęgowych (wierzbowo-topolowe), zbiorowiska szuwarowe i wodne a odsypy rzeczne i wyspy zajmują szuwary piaskowe. Tak kształtująca się roślinność wpływa na bogactwo awifauny tego terenu. W opracowaniach Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i jej Zasobów dolinę Wisły zaliczono do obszarów o znaczeniu międzynarodowym dla zachowania bogactwa i różnorodności przyrody naszego kontynentu (NATURA 2000). W całej dolinie stwierdzono występowanie ponad 320 gatunków ptaków. W okolicach Chotczy i Solca gnieździ się ok. 40 gatunków ptactwa wodno-błotnego w tym m.in.: rybitwa białoczelna, derkacz, ostrygojad, sieweczka obrożna. Podczas przelotów wiosennych i jesiennych spotkać można około 50 gatunków o pochodzeniu skandynawskim i syberyjskim. Spośród ptaków zimujących na uwagę zasługują: czapla siwa, mewy śmieszki, łyski, gągoły oraz orzeł bielik.

Do ciekawych walorów przyrodniczych powiatu lipskiego zaliczyć można z pewnością:
- Rezerwat Borowiec w gminie Chotcza
- rezerwat roślinności stepowej w Sadkowicach k.Solca n/Wisłą
- obszar chronionego krajobrazu Solec n/Wisłą – utworzony rozporządzeniem Wojewody Mazowieckiego z dnia 19.04.2002 r.
- 27 pomników przyrody

Przepływające przez powiat 4 rzeki: Iłżanka, Krępianka, Wisła i Kamienna oraz stałe zbiorniki wodne zachęcają wędkarzy do połowu ryb, a turystów zapraszają do wypoczynku.

do góry

NA WYCIECZKI

Położenie powiatu między Kazimierzem Dolnym, Janowcem a Bałtowem gdzie odkryto niedawno ślady dinozaura zachęca do wędrówek pieszych i rowerowych. Przez nasz powiat przechodzi trasa szlaku turystycznego pieszego i rowerowego pod nazwą „Szlak Żółwia i dinozaura” co staje się kolejną atrakcją turystyczną regionu. Szlak ten połączył istniejące dotychczas szlaki niebieskie PTTK na trasach: Góra Kalwaria – Magnuszew – Kozienice – Czarnolas – Janowiec oraz Bałtów – Święty Krzyż (Góry Świętokrzyskie) stając się trzecim co do długości pieszym szlakiem w Polsce.
Sieć turystycznych szlaków rowerowych powstała również wzdłuż rzeki Iłżanki.

Rowerowe szlaki turystyczne

1) Niebieski: Borowiec - Chotcza - Boiska - Solec nad Wisłą - Pawłowice - Zemborzyn (29 km)
jest to odcinek dłuższego szlaku na trasie Janowiec - Bałtów. Wymieniony odcinek znajduje się na terenie powiatu lipskiego.

2) Żółty: Chotcza Józefów - Chotcza Dolna - Gniazdków - Chotcza Józefów (11 km)

3) Czerwony: Chotcza - Gustawów - Tymienica - Ciepielów - Wielgie - Bąkowa - Antoniów (33,1km)

4) Zielony: Ciepielów - Chotyze - Łaziska - Wielgie - Kroczów (19 km)

5) Niebieski: Kroczów - Pcin - Ciepielów - Tymienica - Siekierka (16,6 km)

Szlak Żółwia i Dinozaura

Szlak żółwia i dinozaura zaprasza wszystkich turystów i osoby poszukujące ciszy, spokoju a zarazem bogatej historii do korzystania ze swoich walorów krajoznawczych. Tajemnicza i intrygująca nazwa szlaku powstała ze względu na połączenie miejsc, w których występowały gady:

  • jeden wymarły – dinozaur (Allozaur), którego odcisk znaleziono w okolicy Bałtowa, woj. świętokrzyskie,
  • drugi to wymierający żółw błotny ze swoją ostoją, rezerwatem „Borowiec”, woj. mazowieckie.

Blisko 70 km trasa szlaku łączy miejscowości znane w całej Polsce tj. Janowiec woj. lubelskie oraz Bałtów, woj. świętokrzyskie prowadząc przez malownicze tereny Ziemi Lipskiej, woj. mazowieckie. Szlak ten prowadzi przez 3 województwa, 5 powiatów i 7 gmin. Jest to szlak rowerowy z możliwością wykorzystania ruchu pieszego i oznakowany kolorem niebieskim zgodnie z zasadami oznakowania szlaków nizinnych PTTK. Trasa ta daje połączenie innych szlaków niebieskich PTTK, na odcinkach Góra Kalwaria, Mniszew, Magnuszew, Kozienice, Czarnolas z Janowcem oraz Bałtów - Święty Krzyż (Góry Świętokrzyskie). Drugim odcinkiem szlaku jest spacerowy szlak pieszy oznaczony kolorem zielonym na trasie Solec nad Wisłą – Lipsko.

I.  ATRAKCJE PRZYRODNICZE

Szlak Żółwia i Dinozaura rozciągający się w wzdłuż Małopolskiego Przełomu Wisły, na styku równiny Radomskiej, obrzeża Gór Świętokrzyskich i Lubelszczyzny, z dala od dużych zakładów przemysłowych stanowi unikalną enklawę pierwotnej przyrody. Małopolski Przełom Wisły znalazł się na liście 800 miejsc w Europie środkowowschodniej o szczególnych walorach przyrodniczych - NATURA 2000, cennych ze względu na rzadko spotykane w innych regionach rośliny i zwierzęta. Głównym walorem naszego regionu jest nienaruszony ekostan. Przyjaźnie otoczone regionami leśnymi i rolnymi z malowniczymi małymi pólkami, są ostoją rzadkich zwierząt, ptaków i roślin.

  • W rezerwacie „Borowiec” w dolinie rzeki Zwolenki, regularnie zalewanej wiosną oraz posiadającej liczne torfianki, ukształtował się niepowtarzalny układ specyficznych środowisk roślinnych rzadko spotykanych w innych częściach Polski. Na terenie rezerwatu i w jego okolicach gniazduje około 80 gatunków ptaków, a kolejne kilkadziesiąt zatrzymuje się w okresie wiosennej i jesiennej wędrówki. Z ginących i zagrożonych gatunków gniazdują tu: bąk, błotniak łąkowy, bocian czarny, podróżniczek i kraska.       Na terenie rezerwatu występują również ssaki m.in. bobry, a także płazy i gady w tym rzekotka drzewna, żaba śmieszka, ropucha paskówka. Ze względu na bogactwo gatunkowe i środowiskowe obszar doliny został zaliczony wraz z doliną pobliskiej Wisły do ważnych przyrodniczo obszarów o znaczeniu międzynarodowym - Natura 2000.
  • Rezerwat „Sadkowice” gmina Solec nad Wisłą to malowniczy, urozmaicony obszar porośnięty roślinnością stepową (0,9 ha). Ochroną objęta jest roślinność wykształcona na południowym skłonie wąwozu porośnięta niskimi i luźno rozmieszczonymi krzewami Berberis Vulgaris, Rosa cannina, Rosa rubiginosa, Crataegus monogyna i inne. Pomiędzy krzewami rozwija się jedna z efektownych muraw kserotermicznych. Rezerwat przyrody „Sadkowice” jest jedynym tego rodzaju rezerwatem w regionie.
  • Obszar Krajobrazu Chronionego „Solec nad Wisłą” utworzony na mocy Uchwały WRN w Radomiu w 1983 r, potwierdzony Rozporządzeniem Wojewody Mazowieckiego z dnia 5 maja 2006r. zajmuje powierzchnię 13 035 ha i obejmuje obszar gminy Solec nad Wisłą. Teren odznacza się dużymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi głównie ze względu na dolinę Wisły i jej naturalny charakter z rozległymi połaciami łąk, szuwarów, bagien, wiklin nadrzecznych, zadrzewień, enklaw leśnych oraz siedliskami wodno – błotnymi. Zachodni, wysoki brzeg rzeki pokrywają głębokie jary, wąwozy i przełomy o dużych walorach krajobrazowych. W części północno – zachodniej znajduje się rozległy i cenny przyrodniczo kompleks leśny, dość liczne cieki i oczka wodne, które wypełniają liczne starorzecza.
  • Do atrakcji przyrodniczych na Szlaku Żółwia i Dinozaura należy zaliczyć również rezerwat „Ulów” obejmujący dolinę Kamiennej z otaczającymi ją pociętymi lessowymi wąwozami i malowniczymi wzgórzami o wysokości 175-190 m n.p.m. Porastająca ją roślinność ma charakter różnorodny, od postaci świetlistej dąbrowy i muraw kserotermicznych po wilgotne łęgi. Na szatę roślinną składa się szereg okazów rzadkich i zagrożonych wymarciem z unikatowymi stanowiskami obuwnika pospolitego na czele.
  • Rezerwat „Modrzewie” (gmina Bałtów) – utworzony w 1971 r. obejmuje pagórkowaty teren, pocięty głębokimi (miejscami do 20 m.) lessowymi wąwozami o stromych zboczach porośniętych wilgotnym lasem. Zajmuje powierzchnię ok. 5 ha. Na nasłonecznionych zboczach dominują chronione rośliny ciepłolubne, natomiast na dnie wąwozów rośliny cienioznośne, czyli wilgociolubne. Na drzewostan główny składają się: dąb szypułkowy i bezszypułkowy, lipa drobnolistna, grab pospolity i modrzew polski. Niektóre okazy modrzewia polskiego (Larix polonica) osiągają 310 lat i wysokość 31 – 35 metrów.
  • Ciekawą formę przyrodniczą stanowi „Źródełko” położone na wschód od Lipska, na pograniczu gmin Solec i Lipsko. Jest ulubionym miejscem wypoczynku oraz niedzielnych spacerów mieszkańców Lipska i okolic. Źródła w wywierzysku o powierzchni około 450 m² położone są w dolinie rzeki Krępianki na wysokości 140 metrów n.p.m. Wypływ wody ze źródeł, których jest kilkaset wynosi około 30 litrów na sekundę. Średnia temperatura wody jest stała i wynosi od 6 do 8 st. C. Jakość wody jest bardzo dobra co potwierdza jej analiza. Z mikroelementów najwięcej występuje wapnia i magnezu oraz sodu i potasu. 

II. ATRAKCJE KULTUROWE

Swoją podróż po „Szlaku Żółwia i Dinozaura” rozpoczynamy w Bałtowie. Najstarsze ślady pobytu ludzi w Bałtowie sięgają starszej epoki kamienia. Doliną Kamiennej przebiegał szlak wędrówek człowieka paleolitu, który pozostawił po sobie ślady w postaci narzędzi i broni.  Potwierdzone ślady osadnictwa pochodzą z 1326 r. Wychodnie skał jurajskich i kredowych stanowiących obrzeże Gór Świętokrzyskich upodabniają krajobraz Bałtowa do Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Przecinająca Pogórze Bałtowskie rzeka Kamienna wyżłobiła przez tysiąclecia przepiękną dolinę, tworząc malowniczy przełom. Prawdziwą rewelacją miejscowości są odkrycia śladów dinozaurów.  Nie wszyscy od razu uwierzyli w historię sprzed 150 mln lat. Wśród lokalnej społeczności krążyła legenda, iż ta Czarcia Stopka to odcisk stopy diabła, który niósł ogromny głaz skalny by zburzyć bałtowski kościół. Kiedy zapiał kur, moc diabelska prysła i porzucony głaz z odbiciem czarcich pazurów wylądował na ziemi. Dopiero badania naukowe prowadzone przez dr G. Gierlińskiego potwierdziły, iż ślad ten jest tropem Allozaura odciśniętym w okresie jury. Na bazie odkryć, Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Bałtów „Bałt” zainicjowało powstanie w Bałtowie pierwszego w Polsce Parku Jurajskiego, w którym można oglądać ok. 40 naturalnej wielkości dinozaurów wykonanych ze specjalnej żywicy epoksydowej. Obok Parku, na turystów czeka wiele dodatkowych atrakcji. Są nimi: spływ tratwami po rzece Kamiennej, Bałtowski Zwierzyniec, Kraina Koni oraz zimą – stok narciarski z dobrze przygotowanym wyciągiem i sztucznie naśnieżanymi trasami zjazdowymi. Latem skorzystać można również z wypożyczalni kajaków. Do zabytków architektonicznych Bałtowa zaliczyć możemy:

  • Pałac ks. Druckich-Lubeckich z końca XIX w. z ok. 10 ha przepięknym parkiem.
  • Kościół z końca XVII w. pw. Matki Boskiej Bolesnej przebudowany na pocz. XX w.
  • Ponad 100 letni młyn, napędzany siłą wody.

Bałtów to również miejsce weekendowych imprez (w okresie letnim) na tzw. Okręglicy. Sławę zyskały: Wybory Miss Mokrego Podkoszulka, zawody Strong Man-ów, Turnieje Rycerskie, występy Gwiazd estrady oraz bałtowskie dyskoteki pod chmurką.

Wsiadając na rower, z Bałtowa kierujemy się drogą asfaltową do Pętkowic. Tam szlak skręca w prawą stronę. Przejeżdżając przez mostek, za chwilę urzeknie nas po prawej stronie niewielki staw, w zakolu meandrującej rzeki Kamiennej z miejscami przygotowanymi dla wędkarzy.  Jest tu również kościółek, pozostałość  po Kaplicy ariańskiej. Dalsze ok. 8 km przemierzamy mijając Wólkę Pętkowską, Wygnanów, dawny PGR dojeżdżamy do wsi Potoczek.

Z miejscowością Potoczek związana jest rodzina Gombrowiczów. Przyjeżdżał tu Witold Gombrowicz – światowej sławy prozaik XX wieku, w odwiedziny do brata. W 1922 roku najstarszy brat Witolda, Janusz Gombrowicz poślubił Franciszkę Kotkowską, właścicielkę majątku w Potoczku. Gombrowiczowie nie zamieszkali jednak we dworze, ale wybudowali w leśniczówkę w formie dworku. Schody prowadzące do leśniczówki, w której mieszkał brat Witolda, uwiecznione zostały w „Ferdydurce”. Prawdopodobnie w Potoczku – Witold, z wykształcenia prawnik - udzielił jedynej w swej karierze porady. Po dawnej leśniczówce nie zostało już nic, w roku 1987 została rozebrana.

Z Potoczka kierujemy się do Tarłowa. Tarłów – dawne miasto założone w 1550 roku przez Andrzeja Tarłę. Mocno zniszczone w czasie wojen szwedzkich, pożarami w 1851 r oraz w wyniku działań II wojny światowej. Do ciekawych obiektów i miejsc w Tarłowie należą:
- kościół p.w. św. Trójcy wybudowany z fundacji Z. Oleśnickiego w latach 1641 – 1647. Powstał z cegły i kamienia w stylu barokowym na planie krzyża. Kościół Św. Trójcy, jak twierdzą znawcy, jest prawdziwym arcydziełem na skalę europejską, dorównując artystycznym nawet kościołom Rzymu. Architektura fary w Tarłowie
związana jest z warsztatem Jana Zaora twórcy kościoła p.w. św. Piotra i Pawła
na Antokolu w Wilnie. Jest pierwszą w Polsce świątynią, w fasadzie której użyto wolno stojące kolumny. Na przełomie XVIII i XIX wieku wprowadzono do niej dwie monumentalne rzeźby: św. Stanisława i św. Wojciecha. Uwagę przykuwa wewnątrz kościoła bogata dekoracja stiukowa. Kompozycje opierają się głównie na motywach roślinnych oraz wyglądających z kłączy herbach oraz scenach Wniebowzięcia. Najpiękniejsza dekoracja stiukowa powstała około 1650 roku (nie zmieniona do dziś) – przedstawiająca „taniec ze śmiercią”. Innym ciekawym obiektem Tarłowa są ruiny synagogi. Przywilejem z 2 sierpnia 1617 r. M. Oleśnicki zezwolił tarłowskim Żydom wybudować murowaną synagogę. Kolejny przywilej z 1665 r. zezwalał na powstanie łaźni, (mykwy), domu doktorskiego, budynku na kirkucie, oraz szkoły żydowskiej (cheder). Ludność żydowska w Tarłowie do ostatniej wojny stanowiła 64% ogółu mieszkańców. W czasie II wojny światowej ludność żydowską z Tarłowa, Niemcy wywieźli do obozu koncentracyjnego. W Tarłowie miało miejsce dość ważne wydarzenie z historii Polski. W dniach 30 czerwiec - 2 lipiec 1915 r. pod dowództwem J. Piłudskiego legioniści stoczyli zwycięski bój z wojskami rosyjskimi o tzw. Redutę Tarłowską. Pobyt Józefa Piłsudskiego w Wólce Tarłowskiej upamiętniono potężnym głazem ustawionym przed domem w którym kilka dni kwaterował późniejszy przywódca Polski. Wyjeżdżając z Tarłowa pod górę w kierunku Zemborzyna przejeżdżamy obok kościoła polsko-katolickiego, wybudowanego w 1932 r. Nieopodal świątyni znajduje się pomnik 150 żołnierzy węgierskich, którzy zginęli w okolicy Tarłowa podczas I wojny światowej.

Z Tarłowa drogą polną i leśnym duktem pokonując ok. 5 km przejeżdżamy do miejscowości
Zemborzyn, gdzie na skraju lasu stoi piękny, niewielki kościółek p.w. św. Mikołaja. Pierwszy kościół w tej miejscowości wybudowano w 1343 roku, obecny na początku XX w. Warto jednak obejrzeć wnętrze świątyni, które udekorowane jest kolorowymi polichromiami.
Źródła historyczne mówią o przejściu oddziałów tatarskich wzdłuż Wisły i osadnictwie tatarskim w tej miejscowości. Zemborzyn był również tłem wydarzeń utrwalonych w ,,Popiołach” Stefana Żeromskiego.

Po kolejnych 500 m jadąc w dół szlakiem, docieramy do rzeki Kamiennej, którą przekraczamy i dojeżdżamy do drogi asfaltowej w kierunku Solca nad Wisłą. Nim jednak dotrzemy do Solca, po drodze mijamy Pawłowice. Przy skrzyżowaniu dróg asfaltowych stoi zabytkowy kościół p.w. Jana Chrzciciela wybudowany w latach 1884-1885.
W 1903 r. zginęło z kościoła kilka cennych przedmiotów. Odnaleziono je dopiero w 1909 r. Jedna z legend mówi, iż stało się to dzięki pewnemu sandaczowi. Rybacy wypuścili rybę z sieci i jeszcze przez chwilę śledzili, jak odpływa. Wtedy ujrzeli w szuwarach coś błyszczącego. Okazało się, że to rzeczy, które skradziono przed laty z kościoła. Fragmenty dawnej monstrancji zebrano i na pamiątkę umieszczono w szafce za szkłem. Inne podanie głosi, iż znaleziska dokonano dzięki aniołowi. Kilka lat szukano bezskutecznie zaginionej monstrancji. W pewnej chwili zgromadzonym po mszy mieszkańcom Pawłowic ukazał się anioł wskazując ręką kierunek wysokiej skarpy po drugiej stronie Wisły, a tam odbijające się w jasnym słońcu światło. Kilku mieszkańców dopłynęło do wskazanego miejsca odnajdując ukradzione skarby. Do dnia dzisiejszego przy wyjeździe z  Pawłowic stoi pomnik anioła wskazującego ręką wysoką skarpę na brzegu Wisły W dzwonnicy kościoła wiszą trzy dzwony. Największy z nich, Maria, waży ok. 500 kg.

Jadąc dalej, mijamy miejscowość Sadkowice, Raj i przepiękne widoki na dolinę Wisły. Droga, którą jedziemy biegnie wzdłuż nurtu Wisły, a my obserwujemy tereny należące do Obszaru Krajobrazu Chronionego Solec nad Wisłą. W Raju możemy zboczyć z trasy na skrzyżowaniu z drogą asfaltową w prawą stronę, aby podjechać na wspaniałe piaszczyste plaże nad Wisłą i pozażywać tzw. kąpieli słonecznych. W Kolonii Raj, na miejscu dawnego Sądu Bolesława Śmiałego nad Biskupem Stanisławem możemy obejrzeć stojący tam kościół p.w. św. Stanisława. Mimo, iż kościół posiada tylko trzy ściany i stoi na gruncie prywatnym, rokrocznie w dniu imienin Stanisława – 8 maja odprawiana jest msza święta. Więcej na temat wydarzenia, w opisie przy miejscowości Solec nad Wisłą. Po lewej stronie pokonywanej trasy mijamy wysoką skarpę porośniętą roślinnością ciepłolubną. Na skarpie w XVII wieku, książę Krzysztof Zbaraski – starosta solecki wybudował pałac obok którego posadzono drzewa i rośliny sprowadzone z obszarów śródziemnomorskich. Dzięki specyficznemu mikroklimatowi jaki znajduje się w okolicach Solca, na Rajskiej skarpie, z powodzeniem uprawiano winorośl, figi itp.

Wśród walorów antropogenicznych /kulturowych/ na Szlaku Żółwia i Dinozaura największą perłą architektoniczną regionu jest niewątpliwie kilkusetletni Solec nad Wisłą. Prastary Solec powstał na szlaku handlowym. Krzyżowały się tu szlaki z południa Europy na północ (zapewne również Szlak Bursztynowy) na którym handlowano także solą, a traktem handlowym przez wiele wieków była Wisła, ze słynnym szlakiem handlowym nazywanym Szlakiem Wołowym z zachodu na wschód (na Ruś). Badania archeologiczne potwierdziły istnienie osady w okolicach Solca już w V tysiącleciu przed naszą erą za czasów kultury ceramiki wstęgowej rytej (neolit). Solec nad Wisłą to „miasteczko królewskie”, w którym przywileje władców respektowane są po czasy teraźniejsze. Historia obdarzyła tą osadę wieloma zabytkami. Do najciekawszych należą:

  • Zespół klasztorny oo Reformatów z ciekawym wirydarzem i podcieniami w ogrodzeniu – pierwszy w Polsce murowany (z kamienia) klasztor  Reformatów, wzniesiony w latach 1624 - 1626 jako wotum za cudowny powrót księcia Krzysztofa Zbaraskiego starosty soleckiego z poselstwa do Stambułu. Książę przekazał klasztorowi puszkę – kielich, który otrzymał w darze od sułtana Mustafy I. Obecnie kielich jest jednym z ważniejszych eksponatów w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu. Herb Zbaraskich – KORYBUT to krzyż Ziemi Świętej, barwy złotej, stojący   na odwróconym półksiężycu, a wszystko umieszczone na czerwonej barwie. KORYBUT symbolizować miał potęgę religii chrześcijańskiej i jej przewagę nad państwem Osmańskim.
  • Przepiękny kartusz herbowy wieńczy portal prowadzący od ul. Łoteckiego na dziedziniec klasztoru. Płaskorzeźba podzielona na cztery pola pierwotnie polichromowane (barwione) przedstawia POGOŃ – herb Ziemi litewskiej, świętego Jerzego, herb GRZYMAŁA i herb KORYBUT. Jest to jeden z piękniejszych, dobrze zachowanych kartuszy herbowych w Polsce.
  • Kościół farny pod wezwaniem Wniebowzięcia N.M.P z bogatym barokowym ołtarzem i kaplicą ufundowaną przez królową Jadwigę.

Już w XIII w. istniał w Solcu kościół. Niewykluczone, że wcześniej istniał kościół grodowy, związany z grodem arcybiskupów gnieźnieńskich (1 poł. XII w.). Budowa murowanego kościoła w Solcu wiąże się z terenami miasta lokacyjnego. Kościół ten funkcjonował do 2 połowy XVI wieku. Później nastąpiła  jego rozbudowa i przebudowa.

  • Kościół przycmentarny drewniany pw. św. Barbary powstał w końcu XVI lub na początku XVII wieku i jest jednym z najstarszych zabytków drewnianych na Mazowszu.
  • Kościół p.w. św. Stanisława w Kolonii Raj wystawiony najprawdopodobniej jako drewniana kaplica w XIV w, a następnie murowana z czasów XVIII w. Obiekt ten związany jest z kultem św. Stanisława.

Stoi w miejscu słynnego sądu Bolesława Śmiałego – króla Polski nad biskupem Stanisławem ze Szczepanowa. W 1078 roku król przebywając ze swoją drużyną w okolicach Solca niesłusznie oskarżył biskupa Stanisława o przywłaszczenie sobie praw do wsi Piotrawin. Aby udowodnić swoją niewinność biskup wskrzesił zmarłego przed laty Piotra Strzemieńczyka – rycerza od którego wykupił wieś, a ten poświadczył prawdziwość słów biskupa. W rok później biskup zginął zamordowany przez wysłanników króla w Krakowie po odprawieniu mszy. W miejscu wskrzeszenia Piotra w Piotrawinie stoi kościół, a tuż obok znajduje się muzeum biskupa Stanisława. Corocznie przybywają tam pielgrzymki wiernych.       

  • Do ciekawych zabytków architektury i budownictwa zaliczyć można również Dom podcieniowy tzw. Komendarię z 1787 roku. Pierwotnie obiekt należał do probostwa, był mieszkaniem duchownego (komendarza), w latach następnych znajdowała się tam  karczma i zajazd. W latach powojennych mieściła się tu Szkoła Podstawowa. Obecnie pełni funkcję Gminnego Ośrodka Kultury.
  • Innym zabytkiem jest budynek plebani zwany również wikarówką z 1898 roku. Na szczególną uwagę zasługuje bardzo staranna i interesująca dekoracja murarska obiektu. Piękne są tutaj detale ciesielskie widocznych na zewnątrz fragmentów więźby dachowej: dekoracyjne zakończenie krokwi, murłat i płatwi stolcowych.
  • Niepowtarzalną budowlę stanowi dom mieszkalny tzw. ARKA. Budowla powstała w latach 1901 – 1903 na planie powierzchni 21,5 na 13,0 m.
  • Nieocenioną wartość historyczną i krajoznawczą posiadają 2 soleckie nekropolie na których spoczywają ludzie zasłużeni dla społeczności Powiśla.
  • Bardzo charakterystyczną dla tego terenu jest wielość przydrożnych kapliczek, figur, świątków, krzyży dziękczynnych i pokutnych. Niektóre z nich były wyznacznikiem drogi – traktu, te stawiane przed wjazdem do wsi lub na skrzyżowaniach miały odstraszać złe moce.

      Do najciekawszych na Szlaku Żółwia i Dinozaura należą znajdujące się w okolicach Solca    figury św. Jana Nepomucena. Jan Nepomucen był spowiednikiem czeskiego króla Wacława i królowej Zofii. Pewnego dnia król podejrzewając swoją żonę o niewierność zapragnął znać grzechy żony. Jan Nepomucen odmówił informacji, ponieważ obowiązywała go tajemnica spowiedzi. Rozzłoszczony król poddał go ciężkim torturom, a gdy i to nie pomogło wrzucono spowiednika do Wełtawy. Jan Nepomucen poniósł męczeńską śmierć. Był patronem mostów, przepraw, opiekunem życia rodzinnego, orędownikiem dobrej spowiedzi, sławy i honoru. Obecnie uznawany za patrona ratowników. Proszono go również o obronę przed obmową, zniesławieniem i pomówieniem. Według tradycji ludowej był świętym, który chronił pola i zasiewy przed powodzią, ale również i suszą.

Z Solca wyruszamy ulicą Wczasową w kierunku przeprawy promowej na Kłudziu. Blisko 2 km. odcinek trasy jaki pokonujemy ukazuje nam wspaniałe położenia Solca, jego zalety jako miejscowości turystycznej. Po drodze mijamy ośrodki wczasowe, oglądamy panoramę Wisły z wysokiej skarpy i docieramy do promu.

Kłudzie – niewielka miejscowość obok Solca nad Wisłą. Słynie z przeprawy promowej na drugą stronę Wisły (woj. lubelskie), przystani łodzi (prywatnych).

Po krótkim odpoczynku wsiadamy na rower by dalej ruszyć Szlakiem Żółwia i Dinozaura. Wyjeżdżając z Kłudzia, skręcamy w prawo, i dojeżdżamy do miejscowości Boiska. Jest to miejscowość znana z twórczości ludowej (wycinanki, pajączki, muzyka ludowa, rzeźby, malarstwo). W Kolonii Boiska możemy zjechać ze szlaku w lewą stronę na drogę utwardzoną wzdłuż wioski, po to by zobaczyć stary, drewniany wiatrak i zawitać do jednego z ludowych twórców – rzeźbiarza.

Następnie drogą szutrową a potem leśną, pokonując odcinek 3,4 km szlaku dojeżdżamy do drogi asfaltowej a skręcając w prawo po 1 km, zatrzymujemy się na moście przez rzekę Iłżankę. Ta nieuregulowana nizinna rzeka zachwyca nas swoimi zakolami i czystością. Należy do grupy najczystszych rzek w Polsce. Wzdłuż rzeki zagnieździły się bobry, więc czasami możemy trafić na ich rozbudowane żeremie.

Kilkaset metrów dalej w kierunku Chotczy, po lewej stronie mijamy niewielkie wzniesienie nazywane „górką pieniężną” lub „kopcem wolności”. Okoliczni mieszkańcy twierdzą, iż podczas wiosennych prac polowych rolnicy znajdują czasami monety wydobyte z ziemi. Inni dodają, że wzniesienie powstało na początku XX wieku. Dość duża grupa żołnierzy przemieszczająca się przez teren Powiśla w czasie I wojny światowej, właśnie w tym miejscu dowiedziała się o zakończonych walkach. Na pamiątkę postanowili usypać kopiec, przynosząc ziemię w czapkach znad Wisły. Biorąc pod uwagę, że kolor ziemi różni się od znajdującej się w najbliższej okolicy, możemy uznać tę opowieść za prawdziwą.
Dojeżdżając do Chotczy Dolnej po prawej stronie mijamy chotecką nekropolię. Na cmentarzu spotkamy stare nagrobki z XIX w., obok stoi pomnik wystawiony 180 partyzantom poległym podczas walk i przeprawy frontowej przez Wisłę podczas II wojny światowej. Przejeżdżając obok kościoła warto zatrzymać się by obejrzeć świątynię. Nosi ona znamię czasu w postaci śladów po kulach i zniszczeniach wojennych. Pierwszy drewniany kościół w Chotczy stanął już w 1440 roku. W 1743 r. uległ spaleniu. Odbudowany przez Kazimierza Wysockiego, przetrwał do 1906 r. Spalił się od uderzenia pioruna. Następne zniszczenia spowodowała II wojna św. Odbudowany w 1976 r. stoi do dnia dzisiejszego. Z kościołem w Chotczy związana jest legenda o Marii Krasuskiej. Była pobożną, dobrą i skromną dziewczyną. Marzyła o wstąpieniu do klasztoru. Rodzice zdecydowali wbrew jej woli, że wydadzą ją za mąż. Kiedy tylko znalazł się odpowiedni kandydat do jej ręki,  rozpoczęli przygotowania do wesela. Maria cały czas modliła się o wybawienie od ożenku. W dniu ślubu zachorowała. Nie pomogli szybko sprowadzeni lekarze i znachorzy. Maria zmarła, a jej rodzice nie mogli ukryć bólu, widząc córkę w trumnie zamiast na ślubnym kobiercu. Zrozumieli błąd i zmienili swoje życie. Stali się pobożni i miłosierni. Kiedy po 200 latach kościół uległ spaleniu, odnaleziono ciało Marii zachowane w bardzo dobrym stanie. Mieszkańcy uznali ją wtedy za świętą panienkę i pochowali pod ołtarzem nowego kościoła. W pobliżu wału Wiślanego stoi pełna uroku zabytkowa kaplica, w ołtarzu której znajdował się obraz Matki Boskiej Szkaplerznej.

Miejscowością w której odkryto najstarsze ślady osadnictwa w gminie jest Gniazdków, leżący przy omawianym szlaku. Wykopaliska archeologiczne ujawniły obecność średniowiecznego grodziska z XI w. otoczonego palisadą. Gród miał średnicę ok. 20 m., otoczony był fosą i niewysokim wałem o szerokości 3m. Wewnątrz stały niewielkie drewniane budynki, wieża obronna a na dziedzińcu studnia i piec.

Kolejnym zwiedzanym miejscem na szlaku jest Borowiec – rezerwat żółwia błotnego, stary młyn wodny na rzece Zwolence. O śladach żółwi stanowi również tabliczka przymocowana na młynie, iż znajdujemy się na ulicy Żółwiowej.

Od młyna drogą leśną ok. 1,8 km, a następnie w prawo drogą asfaltową 2 km, trasa szlaku biegnie do miejscowości Lucimia. Jest to mała osada, wieś nadwiślańska słynąca z wyplatania wikliny tzw. wikliniarstwo. Wyplatane są nie tylko koszyki ale również meble na indywidualne zamówienie. Wyroby wikliniarzy można nabyć na lokalnych targach i jarmarkach.

Po przejechaniu drogą asfaltową odcinka 3,4 km w kierunku północnym docieramy do miejscowości Brzeście Stare. Stad już ostatni odcinek trasy szlaku (4 km) prowadzi wśród pól, łąk, wzdłuż wału przeciwpowodziowego, a następnie drogą wyłożoną utwardzonymi płytami betonowymi do Janowca.

Janowiec – osada, urokliwie położona w dolinie Wisły. Lokacja w 1537 roku na miejscu wsi Serokomla (XIV w.). W połowie XVI w. wybudowany zamek Andrzeja i Barbary Firlejów, kształtem przystosowany do konfiguracji wzgórza. Niegdyś jeden z największych polskich zamków. Zniszczony w czasie potopu szwedzkiego, odbudowany w XVII w., a od XIX w. sukcesywnie niszczony nie odzyskał już dawnej świetności. W pobliżu zamku umieszczono zabytkowe zagrody prezentujące wygląd lubelskiej wsi w XIX w. W 1537 r. następuje budowa nowego kościoła  p.w. św. Stanisława, a pierwotny kościół zbudowany ok.1350 r. staje się kaplicą.

Drugą część Szlaku Żółwia i Dinozaura stanowi spacerowa (piesza) trasa turystyczna oznakowana kolorem zielonym. Łączy prastary Solec nad Wisłą z Lipskiem wzdłuż rzeki Krępianki. 

Lipsko – miasto, największa miejscowość na Szlaku Żółwia i Dinozaura a zarazem stolica powiatu lipskiego, położone w pradolinie rzeki Krępianki na dwóch wzniesieniach, gdzie na jednym 400 lat temu powstawało miasto, a  na drugim 40 lat temu powstawał przemysł. W Lipsku  krzyżują się drogi z Warszawy i Radomia do Sandomierza z dawnym szlakiem prowadzącym z Szydłowca i Iłży do przeprawy przez Wisłę. Pierwsze dokumenty potwierdzające istnienie miejscowości pochodzą z 1589 roku. Lipsko było własnością Denhoffów, Sanguszków i Kochanowskich. Historyczną pamiątką i godnym uwagi zabytkiem architektonicznym w mieście jest kościół parafialny  p.w. Św. Trójcy z 1614 roku. Lipsko to także miejsce urodzenia  Antoniego Gustawa Bema – znanego historyka literatury polskiej, nauczyciela Stefana Żeromskiego. Jego imię nosi tutejsza szkoła podstawowa.

do góry

PRZYDATNE INFO

Polskie Towarzystwo Turystyczno – Krajoznawcze
Oddział w Lipsku, 27 – 300 Lipsko ul. Iłżecka 2A
tel/fax. (048) 37-80-412;    kom. 0600249179

Starostwo Powiatowe w Lipsku
27 - 300 Lipsko, ul. Rynek 1
tel. (048) 37-81-150   fax. 37-81-151
starostwo@powiatlipsko.pl

Komenda Powiatowa Policji w Lipsku
ul. Spacerowa 31 A,
tel. (048) 37 80 005, 37 80 421

Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej
ul. Śniadeckiego 2,
tel. (048) 37-80-611, fax. (048) 37-80-227

do góry

Informacje zredagowane przez zespół ZWIEDZAJMY.PL na podstawie materiałów udostępnionych nam dzięki uprzejmości Starostwa Powiatowego w Lipsku (www.powiatlipsko.pl). Szczególne podziękowania za życzliwość i współpracę dla Pana Krzysztofa Furmanka – autora tekstów źródłowych.

 
WYZNACZ TRASĘ Z


 
galeria
|| podziękowania i patronaty || redakcja serwisu || regulamin serwisu || PLIKI COOKIES ||
 
 
©2008 zwiedzajmy.pl
copyright GRUPA 2G - wszystkie prawa zastrzezone