zwiedzajmy.pl Polska  
WYSZUKAJ W SERWISIE

strona główna
podkarpackie
Lesko
Leżajsk
Sieniawa
Sieniawa

    KRÓTKI OPIS     ZABYTKI I MUZEA    INNE ATRAKCJE     NA WYCIECZKI     PRZYDATNE INFO    

 

KRÓTKI OPIS

Sieniawa jest miastem usytuowanym w południowej części Kotliny Sandomierskiej, zwanej Nadsaniem, w dolinie Dolnego Sanu, w pobliżu ujścia do Sanu rzeki Lubaczówki i Wisłoka.

Znajduje się w odległości 22 km na pn. zach. od Jarosławia oraz 18 km na pn. wsch. od Przeworska, z którym wiąże się jej przyszłość, bowiem od 1 stycznia 1999 roku Sieniawa należy do powiatu przeworskiego w województwie podkarpackim.

Miasteczko leży na prawym, odległym od niego o 2 km, brzegu Sanu. Nie opodal na pd. wsch. ciągną się rozległe połacie lasów sieniawskich. Z kolei teren na północ od Sieniawy jest falisty i pagórkowaty, pokryty resztkami wielkich niegdyś lasów Puszczy Sandomierskiej. Teren ten stanowi próg Wyżyny Lubelskiej. Obok płaszczyzny sieniawskiej w sąsiedztwie Leżachowa wznosi się niewielkie wzgórze (195 m n.p.m.), a w kierunku Dobrej położone jest wzniesienie zwane "Sław-Górą" (224 m n.p.m.).

do góry

ZABYTKI I MUZEA

Spacerując po miasteczku, koniecznie trzeba zobaczyć tutejsze zabytki, tym bardziej, że niektóre z nich należą do wyjątkowych i osobliwych, jak np. imponujący zbiór wieńców nagrobnych, nie mający sobie podobnego w Polsce, czy też krypta rodu Czartoryskich w podziemiach kościoła parafialnego.
Wiadomo, że zabytki stanowią świadectwo dorobku pokoleń, które już dawno odeszły. Eksponują nam ich kulturę duchową i materialną. Warto więc zapoznać się z nimi. Do obiektów zabytkowych Sieniawy należą:

  • Kościół parafialny pod wezwaniem Jana Chrzciciela, murowany z 1753 roku, obecnie jest tam dom przedpogrzebowy. Przy kościele znajduje się dzwonnica z 1753 roku. Świątynia pod wezwaniem Jana Chrzciciela została zbudowana jeszcze w XVI wieku. Jednak w 1744 roku była już bardzo mocno zniszczona, dlatego staraniem Adama Czartoryskiego w ciągu niecałych 10 lat wzniesiono nowy kościół parafialny. Przy farze powstał cmentarz, zbudowano plebanię, postawiono budynki gospodarcze oraz dom kapelana szpitalnego i wikarych. Nakazem władz austriackich fara została przekształcona na świątynię greckokatolicką. W związku z tym w latach 1788-1947 była tu cerkiew pod wezwaniem Wniebowzięcia Pańskiego.
  • Zespół klasztorny Dominikanów z ok. 1754 roku, gdzie obecnie mieści się plebania oraz dzwonnica z I poł. XVIII w. Drugi z sieniawskich kościołów został wzniesiony klasztorw latach 1719-1749 w miejsce dawnej, drewnianej świątyni fundowanej przez Mikołaja Hieronima Sieniawskiego. Około 1754 roku do kościoła dobudowano klasztor OO. Dominikanów. W 1777 r. kościół spalił się. Do pożaru doszło na pogrzebie austriackiego żołnierza. Po tym jak oddział wojskowy dał pożegnalną salwę, zapalił się dach od wystrzelonego naboju. Wkrótce świątynię odbudowano. W 1778 roku austriacy skasowali klasztor OO. Dominikanów. i przenieśli zakonników do Jarosławia. Świątynię klasztorną przemianowali na parafialną. Przestały istnieć cmentarze przykościelne, a od 1785 roku zmarłych chowano na cmentarzu parafialnym utworzonym pomiędzy miasteczkiem a rezydencją Czartoryskich. Podczas I Wojny Światowej zniszczeniu uległy dach i wnętrze kościoła parafialnego. Niezbędny remont ukończono w 1923 roku. Z kolei w 1952 roku zbudowano ołtarz główny, 3 lata później ołtarze boczne. Polichromię kościoła wykonał Stanisław Jakubczyk w 1954 roku. W podziemiach mieści się rodowa krypta Czartoryskich.

 

 

  • Rodowa krypta XX. Czartoryskich w Sieniawie
  • kryptaMało kto wie, że właśnie w Sieniawie w krypcie znajdującej się w południowej części kościoła parafialnego spoczywają prochy 22 członków jednego z najwybitniejszych rodów dawnej Rzeczypospolitej - książąt Czartoryskich. Sieniawa należy do tych niewielu miejsc w Polsce, w których znajdują się rodowe krypty. Inne miejscowości posiadające grobowce znakomitych rodzin polskich, to m. in. Nieborów z kryptą Radziwiłłów, Łańcut, gdzie spoczywają Potoccy, Zamość - tam z kolei leżą przodkowie Zamoyskich, a w Kórniku Działyńskich. Inicjatorem utworzenia rodowej krypty w Sieniawie był książę Władysław Czartoryski. On to w II połowie XIX w. (prawdopodobnie w latach sześćdziesiątych) sprowadził trumny swoich przodków, m. in. trumnę swojej babki - Izabelli z pobliskich Mosczan, a także trumnę swojego ojca - Adama Jerzego z Paryża, a następnie złożył je w podziemiach kościoła parafialnego. Wkrótce do rodzinnej tradycji przeszło chowanie zmarłych Czartoryskich w sieniawskim grobowcu. Choć umierali w wielu różnych miejscach, ich zwłoki sprowadzano do Sieniawy. Pogrzeb księcia Adama Ludwika Czartoryskiego pamiętają jeszcze najstarsi Sieniawianie. Książę zmarł w Warszawie, jednak najważniejsze uroczystości pogrzebowe odbyły się w Sieniawie. Na pogrzebie tym była obecna prawie cała arystokracja Polski i połowy Europy. Tak dużą liczbę automobili i ówczesnych eleganckich limuzyn Sieniawa z pewnością nieprędko będzie oglądać.
    Syn Adama Ludwika, książę ordynat Augustyn Czartoryski, w 1939 roku, uciekając przed Sowietami, wyjechał do Hiszpanii. Tam też w 1947 roku zmarł. Jego zwłoki spoczywają w Sewilli. W II połowie XIX wieku żył August Czartoryski, który był salezjaninem. Umarł we Włoszech, skąd sprowadzono jego trumnę i złożono ją w sieniawskiej krypcie. Tymczasem w 1968 roku księża Salezjanie z Przemyśla w raczej sensacyjnych okolicznościach przewieźli prochy Augusta do swojego kościoła na Zasaniu. Tam spoczywają do dzisiaj. W roku 1989 Adam Zamoyski - syn hr. Elżbiety z Czartoryskich Zamoyskiej, wybitny pisarz i historyk emigracyjny, odnowił na własny koszt wnętrze znajdującej się we wręcz beznadziejnym stanie krypty. W sześćdziesiątych latach wstawiano do niej piec centralnego ogrzewania i urządzano skład węgla. Łatwo więc sobie wyobrazić, jak to wszystko wyglądało. Najbardziej ucierpiały wtedy niezwykłe wieńce sieniawskie. Po remoncie krypty trumny leżały w poziomych niszach w czterech kątach pomieszczenie. Adam Zamoyski sprowadził prochy swojej matki do Sieniawy w marcu 1990 roku. W ten sposób zadośuczynił jej życzeniu, by mogła spoczywać u boku ojca - Adama Ludwika. Hr. Elżbieta z Czartoryskich Zamoyska, żona Stefana Zamoyskiego (wybitnej postaci polskiej emigracji wojennej), zmarła w Genewie i stamtąd właśnie przywiózł jej zwłoki syn Adam. Mniej więcej w tym samym czasie złożono w sieniawskiej kryocie szczątki najmłodszego syna Adama Ludwika, który zginął w Powstaniu Warszawskim, mając 21 lat. Dzisiaj 22 trumny z prochami członków rodu Czartoryskich eksponowane są na okazałych dębowych postumentach, po jedenaście z każdej strony. Wszystkie są zidentyfikowane i podpisane. Wizerunki osób spoczywających w krypcie znajdują się na drzewie genealogicznym zawieszonym i powszechnie dostępnym w podziemiu. Pomieszczenie krypty, białe bez żadnych zdobień architektonicznych, posiada łukowe sklepienie. Podłoga jest z piaskowca, natomiast schody prowadzące do grobowca z marmuru. Na głównej osi, w północnej części mieści się skromny, drewniany ołtarz z końca XIX wieku, który wieńczy okazały krzyż.

  • Zespół pałacowo-parkowy
  • pałacW latach 1664-1680 powstało pierwsze większe założenie rezydencjonalno - obronne, na planie kwadratu z czterema ziemnymi bastionami na narożach. Mieszkaniem właścicieli był wtedy bliżej nieznany dwór, który już w XVIII wieku był dość zniszczony, o czym świadczyć może zapis, pochodzący z jednego z zachowanych dokumentów: Zamczysko stare, alias, pałac naprzeciwko ogrodów włoskich od północy, wokół którego fosy, stare z dwoma bokami tego zamczyska, mury stare, grube (...), w których są piwnice skarbowe. Pochodzenie do dziś stojącego pałacu łączy się z osobą Mikołaja Sieniawskiego - fundatora pięknego parku i niewielkiego murowanego budynku zwanego wówczas pałacem letnim. Co do daty powstania pałacu nie ma pewności, natomiast wiadomo, że w tym miejscu wcześniej istniała pomarańczarnia z dużą liczbą rzadkich drzew tropikalnych, wzniesiona w latach 1718-1720.
    W roku 1726 po raz pierwszy pomarańczarnię określono pałącem. Zmianę funkcji potwierdza typ i rodzaj przygotowywanego wyposażenia, zachowany w kronikach. Budynek za sprawą architektów włoskich oraz fundatora stał się reprezentacyjnym "pałacykiem letnim". Ów budynek w niezmienionym stanie istniał przynajmniej do 1727 roku, po czym do końca XVIII wieku przebudowywano go trzykrotnie. "Pałac letni" był niedużym budynkiem, mniejszym od niejednego dworu szlacheckiego. Znacznie powiększony został dopiero na polecenie Czartoryskich. Z relacji zawartych "W moich wspomnieniach" Leona Demokowskiego można dowiedzieć się, jak wyglądała rezydencja na przełomie XVIII i XIX wieku, a więc: pałac sieniawski był murowany, bez piętra i zawierał wtedy oprócz ogromnej sieni jeden duży salon i kilka pokojów, stanowiących mieszkanie księstwa; w sieni ustawiono ogromne organy, w sieni tej pospolicie jadano. W salonie kilka karykatur angielskich i mnóstwo sztychów, wyobrażających waleczne czyny wojska austriackiego w kampanii z Francuzami, stanowiły jedyne ozdoby. W jednym z kątów umieszczony był bilard. Dziedziniec kratą żelazną okolony, a w jej środku bramy, boki zaś dziedzińca zamykały dwie długie, bezpiętrowe drewniane oficyny. W jednej z nich umieszczono gości, bezpiętrowe drewniane oficyny. W jednej z nich umieszczano gości, a w drugiej oficjalistów i kuchnie. Za dziedzińcem jeszcze dwie oficyny, także drewniane i te podzielone były na oddzielne apartamenta, każdy składający się z czterech pokoi. Dwa apartamenta miały sień wspólną, a do każdego dołączony był oddzielny mały ogródek. Były to mieszkania przyjaciół księstwa, którzy im w czasie pobytu w Sieniawie dotrzymywali towarzystwa. Jeśli chodzi o zewnętrzny wygląd pałacu, wiadomo, że wówczas budynek pałacowy był w całości parterowy, wybudowany na podstawowym rzucie prostokąta. Środkowy korpus był nakryty wysokim, gładkim czterospadowym dachem. Na trzech osiach środkowych elewacji frontowej, południowej znajdował się pozorny ryzalit, zamknięty trójzębnym gzymsowym frontem, przebitym dużym okulusem. Boczne akcenty tworzyły czteroosiowe ryzality obu skrzydeł, na osiach przedostatnich ze ślepymi oknami. Elewacja ogrodowa wyglądała podobnie, tyle ze zamiast pozornego ryzalitu miała ryzalit rzeczywisty, trójboczny o ściętych narożnikach. Wszystkie elewacje łącznie z pięcioosiowymi bocznymi, rozczłonkowano pionowo za pomocą pilastrów pojedynczych, zdwojonych lub też nakładających się na siebie. Prostokątne, duże, osadzone nad ziemią okiennice ożywiły płyciny podokienne i naczółki w postaci gzymsów poziomych. Główne drzwi wejściowe, które znajdowały się na osi elewacji frontowej wyodrębnione były za pomocą obramienia i półkolistego zamknięcia. Prawe i lewe skrzydło pokrywał czterospadowy dach z niedużymi, ćwierćkólistymi lukarnami. Kompleksowej przebudowy pałacu dokonano w latach 1881-1883, według projektu B. Podczaszyńskiego, nadając mu kształt zachowany do dzisiaj oraz późnobarokowy styl. Nad obydwoma skrzydłami dobudowano piętro współopadające we wszystkich szczegółach architektonicznej oprawy z parterem. Główny korpus oraz skrzydła zostały nakryte łamanym dachem, a dolne połacie przebito niedużymi otworami okiennymi, przez które dostawało się światło do pokoi mansardowych lub strychu. W sumie w pałacu znajdowało się 36 pomieszczeń, o różnej wielkości i kształtach oraz o kubaturze 2088 m³.
    Do wnętrza pałacu wchodziło się przez prostokątny westybol, wysunięty lekko ryzalitem, stamtąd zaś do położonych po prawej i lewej stronie małych przedpokoi, następnie do dwóch jednakowych sal o wymiarach ok. 12x16 m z oknami na przestrzał (dwoma od frontu i dwoma od ogrodu). Pomiędzy salami prostokątnymi znajdowała się główna, największa (16x10 m) sala której ścięte narożniki nadawały kształt owalu. Skrzydła pałacu również były rozplanowane symetrycznie, ponieważ każdy z nich od frontu posiadał jeden duży pokój z wejściem do sali podłużnej oraz drugi mniejszy, narożny. Tylna część skrzydeł w związku z dobudowaniem piętra uległa koniecznym przeobrażeniom. Choć Czartoryscy znani byli jako wytrawni kolekcjonerzy, to w Sieniawie nie było bogatych zbiorów. Do najcenniejszych przedmiotów pozostawionych w pałacu przed 1914 rokiem należały m. in.: dwie szafy gdańskie, skrzynie gdańskie, 24 krzesła i 6 foteli krytych kurdybanem, 24 krzesła inkrustowane kością słoniową, a także inne wartościowe meble. Na ścianach wisiały portrety Sieniawskich, Czartoryskich, Poniatowskich i innych przedstawicieli starych polskich rodów. Przechowywano tu również miniatury oraz cykl scen przedstawiających "Metamorfozy" Owidiusza, przypisywany Janowi Piotrowi Norblinowi. W czasie I Wojny Światowej Sieniawa uległa poważnym i znacznym zniszczeniom. To samo dotyczyło pałacu, którego pomieszczenia książę Adam Ludwik Czartoryski przeznaczył na austriacki szpital polowy dla chorych zakaźnie żołnierzy. Po wojnie, ze względu na zniszczenia, w pałacu nie można było mieszkać, dlatego prowizorycznie go zabezpieczono, a ostatni ordynat sieniawski zamieszkał w drewnianym dworku położonym obok. W końcu w trzydziestych latach książę August Czartoryski zajął się gruntownym odnowieniem wnętrz, jednak prace te przerwał wybuch II Wojny Światowej. Do 1941 roku w pałacu siedzibę miała radziecka placówka graniczna, co nie wyrządziło mu jakichś większych szkód. Podobno po zakończeniu wojny w salonach i korytarzach znajdowały się jeszcze firanki w oknach oraz część umeblowania. O wiele gorszy los spotkał pałac w okresie powojennym. Nie znalazłszy żadnej opieki, był systematycznie okradany, niszczał, a potem tkwił w ruinie. Park dziczał, zarastał chwastami. Drużyny strażackie ćwiczyły na murach pałacu gaszenie pożarów. Dopiero w osiemdziesiątych latach dawna firma "Igloopol" odbudowała pałac, a następnie agencja AWRSP w latach 90-tych ogromnym nakładem środków doprowadziła pałac i obiekty towarzyszące do stanu obecnego, tworząc w ten sposób warunki dla powstania obiektu hotelowego o wysokim standardzie.

  • Park
  • parkNajstarszym ogrodem w rezydencji sieniawskiej był tzw. ogród włoski, który od momentu jego założenia ulegał nieustannym przemianom. Po splantowaniu obwarowań znacznie powiększyła się jego powierzchnia. Według inwentarza z 1729 roku ogród podzielony był wtedy na 9 kwater i 8 klinów, a w jego obrębie znajdowały się sadzawki i "gabinety". Po zewnętrznej stronie starych obwarowań mieściła się szkółka z setkami szczepów. Z kolei na polanie z 1781 roku widać "labirynt", czyli gęsto sadzoną aleję w kształcie ślimacznicy, charakterystyczny dla XVIII-wiecznych parków polskich. Swój ostateczny wygląd ogród uzyskał w zasadzie w II poł. XVIII w., choć jeszcze w XIX przekomponowano go w stylu ogrodów krajobrazowych i wyraźnie poszerzono. Przed frontem pałacu, od strony wjazdu rozciągał się dużych rozmiarów, praktycznie nie zadrzewiony dziedziniec, otoczony drewnianym parkanem. Po zachodniej stronie dziedzińca znajdowała się parterowa oficyna z lat 1740-1746, natomiast po wschodniej stronie wzniesiono oficynę przed 1791 rokiem. Z końcem XVIII wieku przy nowej drodze wjazdowej wybudowano dwie kolejne oficyny. W inwentarzach ogrodów sieniawskich znajdują się informacje na temat uprawy roślin użytkowych, głownie drzew owocowych w wewnętrznych kwaterach ogrodu. Mowa jest w nich także o kolekcjach roślin cytrusowych, uprawnieniach w donicach i drewnianych kubłach, latem wystawianych przed oranżerie. Nasiona różnych gatunków roślin sprowadzano z Turcji, Wiednia i innych krajów. Warto przypomnieć, że kiedy panią ogrodów w Sieniawie była Izabela Czartoryska, odegrały one istotną rolę w upowszechnieniu sztuki ogrodowej w Małopolsce, przede wszystkim na ziemi przemyskiej. W okresie międzywojennym pałac wraz ze stojącymi obok oficynami otaczał czworobok alei lipowych. W 40-ha wówczas parku rosły drzewa głównie liściaste z przewagą lip i dębów oraz duża ilość krzewów dekoracyjnych. Lipowe aleje promieniście rozchodziły się od pałacu w kierunku folwarcznych zabudowań lub w pola. Do miasteczka wiodła aleja dębowa. Po II Wojnie Światowej park dzielił smutny los razem z pałacem. Nie pielęgnowany marniał i zarastał chwastami. Na szczęście, dzisiaj sporą przyjemność może sprawić spacer po wielkim 20-ha parku, pełnym ślicznych alei i alejek.

  • Pozostałości fortyfikacji miejskich z ok. 1664 - 1680 r. (kurtyna, 2 bastiony, wały, fosy).
  • Ratusz, w którym obecnie ma siedzibę Urząd Miasta i Gminy.  
  • Został wzniesiony w latach osiemdziesiątych XVII wieku w rezultacie starań i z fundacji założyciela miasta Mikołaja Hieronima Sieniawskiego. W związku z funkcjami, jakie ratusz miał spełniać rozmieszczono go bardzo starannie w centralnym miejscu w planie miasta. Od samego początku ratusz był budynkiem murowanym, częściowo podpiwniczonym, czterotraktowym z dwuspadowym dachem. W elewacjach dłuższych znajdowały się przypory. Do dzisiaj zachowały się skarpy i przypory w zachodniej części budynku, ponadto sień przejazdowa, z której prowadziły wejścia do piwnic i prawdopodobnie do przyległych pomieszczeń, potem częściowo zamurowanych. Nad ratuszem dobudowano drewnianą wieżę, w której umieszczono zegar. Sieniawski ratusz powstał na rzucie prostokąta. Jego osie były równoległe do odpowiednich pierzei rynkowych, zaś oś dłuższa skierowana na północ i południe. Na placu od wschodu oraz od północy pozostawiono dużo miejsca, co było zamierzeniem celowym. Z niedokładnych opisów ratusza z lat 1718 i 1726 wynika, że zajmował on po jednym z dużych, jeszcze niepodzielnych pomieszczeń na górze i na dole. Reszta pomieszczeń przeznaczona była na sklepy. Ponadto z zachowanych zapisków można wywnioskować, że swego czasu była tu izba dla straży miejskiej. W późniejszych latach w ratuszu wyliczono kolejno: osiem dużych pomieszczeń, sienie w obu kondygnacjach, przedsionek przy głównym wejściu, dwie komory, dwie piwnice dwukomorowe oraz sześć małych pomieszczeń. Architektoniczny wygląd ratusza, znajdujący się pod wpływem XVIII-wiecznych prądów stylowych, został mu nadany prawdopodobnie ok. 1725 roku i taki pozostaje do dziś.

  • Dawna karczma z II poł. XIX wieku.
  • Zajazd z poł. XIX wieku, obecnie jest do dom mieszkalny.
  • Apteka przy ul. Poniatowskiego z ok. 1880 roku.
  • Pięć domów w miejskiej zabudowie, które pochodzą z XVIII wieku, a w XIX były przebudowane.
  • Cmentarz żydowski.

 

do góry

INNE ATRAKCJE

Sieniawa nie należy do typowych regionów Polski. Jest mało znana, ale z pewnością warta poznania. Znajdują się tu rzeczy piękne, ciekawe i osobliwe. Nie jest Sieniawa pozbawiona urokliwych zakątków, interesujących miejsc i własnej specyficznej atmosfery.

Położona na obszarze krajobrazu chronionego, nie ma uciążliwego przemysłu, a żywność tu produkowana zalicza się do zdrowej żywności. Istnieją więc świetne warunki dla wypoczynku oraz tworzenia i rozwoju gospodarstw agroturystycznych.

Sieniawa jest miejscowością turystyczną dzięki walorom historycznym, położeniu obok lasów, w których można urządzać polowania, oraz niewielkiej odległości od takich miast, jak: Łańcut, Leżajsk, Jarosław czy Przeworsk.

do góry

NA WYCIECZKI

Nie posiadamy informacji dotyczących oznakowanych tras turystycznych w tym rejonie.

do góry

PRZYDATNE INFO

Urząd Miasta i Gminy
ul. Rynek 1, 37-530 Sieniawa, (016) 622 73 01

Komisariat Policji
ul. Reja 1, (016) 622 70 07

Urząd Pocztowy
ul. Poniatowskiego 2, (016) 622 70 39

do góry

Informacje zredagowane przez zespół ZWIEDZAJMY.PL na podstawie materiałów udostępnionych nam dzięki uprzejmości Urzędu Miasta w Sieniawie. Szczególne podziękowania za życzliwość i współpracę dla Pana Jerzego Mazur.

 
WYZNACZ TRASĘ Z


 
galeria
|| podziękowania i patronaty || redakcja serwisu || regulamin serwisu || PLIKI COOKIES ||
 
 
©2008 zwiedzajmy.pl
copyright GRUPA 2G - wszystkie prawa zastrzezone